HOME WSTĘP KSIĘGI FOTO HISTORIA AUTORZY MAPA
przedmowa budowa dzieła opis apletów inne dzieła

PRZEDMOWA

Bardzo mało wiemy o Euklidesie. Zarówno daty jak i miejsce urodzenia i śmierci nie są dokładnie znane – przypuszcza się że urodził się około 325 roku p.n.e., a zmarł w roku 265 p.n.e.
Niestety również bardzo mało jest informacji o wykształceniu Euklidesa. Najprawdopodobniej wykształcił się w Akademii Platońskiej jak większość wybitnych uczonych w tamtych czasach. Podczas pobytu w Akademii Platońskiej Euklides posiadł głęboką wiedzę mając dostęp do najlepszych prac matematyków i filozofów greckich. Euklides pozostawał w Akademii Platońskiej w Atenach do momentu gdy został zaproszony przez Ptolemeusza I do Aleksandrii by nauczać w jego niedawno założonym uniwersytecie. Miasto to zostało założone ku czci zwycięskiego wodza, Aleksandra Wielkiego, około 320 r. p.n.e.. Tam, Euklides założył szkołę matematyki i pozostał tam do końca swego życia. Prawdopodobne jest to, iż Euklides pełnił funkcje pierwszego dyrektora Biblioteki Aleksandryjskiej.
Euklides jest nam najbardziej znany jako „ojciec geometrii” dzięki swemu nieśmiertelnemu dziełu „Elementom”. Żadna inna książka oprócz Biblii tak szeroko nie została przetłumaczona i nie została puszczona w obieg. Od czasu, gdy została napisana, określona jest jako nadzwyczajna praca, studiowana przez wszystkich matematyków, nawet największego matematyka starożytności - Archimedesa. To jest niewątpliwie najlepszy tekst matematyki, jaki kiedykolwiek został napisany i jest prawdopodobne to że przetrwa jeszcze długie wieki.
Elementy były wielokrotnie przepisywane, niekiedy przez kompetentnych kopistów, którzy w szczególny sposób uzupełniali tekst pierwotny poprzez wstawianie nowych ustępów bądź notowanie swych uwag na marginesach dzieła. Przez kilka wieków Elementy były wielokrotnie przepisywane i zaszła potrzeba ujednolicenia ich tekstu. Tak ważnego ujednolicenia i uproszczenia dzieła dokonał w IV wieku Teon z Aleksandrii. W swej edycji Elementów wziął pod uwagę wszystkie dodatki, naniesione przez poprzednich kopistów, które uważał za potrzebne. Na nim opierały się późniejsze greckie teksty i tłumaczenia, aż do odkrycia w XIX wieku rękopisu greckiego, poprzedzającego wersję Teona. Pierwsze tłumaczenia arabskie powstały w VIII wieku. W pierwszej połowie XII wieku, na podstawie arabskiej wersji otrzymanej podczas pobytu w Hiszpanii, Abelard z Bath dokonał tłumaczenia łacińskiego.
Pierwsze drukowane wydanie elementów pojawiło się w roku 1482 w Wenecji i zawierało przekład łaciński Campanusa, dokonany pod koniec XIII wieku z tekstu arabskiego. Natomiast pierwsze drukowane łacińskie tłumaczenie dokonane przez Zambertiego, ukazało się w 1505 roku.  Opierało się wyłącznie na tłumaczeniach arabskich. Za najważniejsze z tego okresu, uważane jest wydanie z 1572 roku, będące tłumaczeniem z wersji arabskich, dokonanym przez Federico Comandino. W 1703 roku ukazało się pierwsze kompletne wydanie Elementów (Oxford).
Pierwszego polskiego tłumaczenia ośmiu ksiąg Elementów pt. Euklidesa początki geometrii Ksiąg ośmioro dokonał na początku XIX wieku Józef Czech, ukazało się ono w roku 1807 w Krzemieńcu.
Jednak za najlepsze uważa się trójjęzyczne wydanie niemieckie (dodatkowo greka i łacina), Euclidis Opera Omnia (1883-1916).
Krytyki dotychczasowych wydań Elementów podjął się znakomity duński filolog i historyk matematyki Heiberga. To właśnie on poddał szczegółowym badaniom istniejące egzemplarze Elementów znajdujące się w różnych bibliotekach. Podczas swojej wieloletniej pracy nad Elementami korzystał najprawdopodobniej z rękopisu watykańskiego z X wieku; florenckiego z X wieku; oxfordzkiego (przepisanego w 888 roku); wiedeńskiego prawdopodobnie z XII wieku; bolońskiego z XI wieku oraz  dwóch rękopisów paryskich z XII wieku. Wszystkie te manuskrypty pochodziły z mniej więcej z tego samego czasu i były kopiami starszych egzemplarzy tłumaczeń.
Przełomowym i bardzo ciekawym tłumaczeniem Elementów jest edycja Olivera Byrne. Ta niezwykła i atrakcyjna edycja Elementów została opublikowana w 1847 w Anglii. Oliver Byrne przetłumaczył sześć pierwszych ksiąg. Edycja jego tłumaczenia odróżniała ją od innych tym, iż autor usiłował przedstawić dowody Euklides za pomocą obrazów, używając jak najmniej tekstu.

Opracował: Paweł Pietroń

© Copyright by Bronisław Pabich 2002 - 2019
pabich@interklasa.pl