Łącznie na świecie znanych jest ok. 850 czynnych wulkanów, z których wiele znajduje się pod wodą. Największym skupiskiem aktywnych wulkanów jest Indonezja, gdzie 77 spośród 167 wulkanów miało erupcję w czasach historycznych. Nazwa "wulkan" pochodzi od wyspy Wulkan (od boga ognia Wulkana) na Morzu Śródziemnym.

Na początek zamieszczamy najważniejsze pojęcia dotyczące wulkanów.

Wulkan jest to miejsce na powierzchni Ziemi, w którym wydobywają się (lub wydobywały) z głębi Ziemi produkty wulkaniczne (erupcja). Wulkany występują jako pojedyncze wzniesienia lub tworzą górskie kompleksy wulkaniczne. Wulkan ma kanał, którym dopływają z głębi ziemi na powierzchnię produkty erupcji (lawa, materiały piroklastyczne, gazy wulkaniczne); lejkowato rozszerzony wylot kanału nosi nazwę krateru wulkanicznego. Kształt i rozmiary wulkanu zależą od ilości i jakości wyrzucanych z głębi Ziemi materiałów, a także od sposobu ich wydobywania się. Rozróżnia się:

Erupcja jest to wybuch wulkanu, wydobywanie się na powierzchnię Ziemi produktów wulkanicznych.: lawy, materiałów piroklastycznych (bomb i popiołów wulk., lapilli) oraz gazów i par. Erupcje centralne są związane z jednym punktem powierzchni Ziemi stanowiącym centrum wybuchu wulkanu; produkterm ich może być lawa (erupcje wylewne, lawowe), materiały piroklastyczne (e. eksplozywne) lub lawa i materiały piroklastyczne (e. mieszane). Erupcjom tego typu towarzyszy powstawanie stożka wulkanicznego. Erupcje linearne zachodzą wzdłuż szczelin, niekiedy znacznej długości. Produktem ich jest głównie lawa, zazwyczaj wydobywająca się spokojnie, bez wybuchów. W wyniku e. linearnych, bardzo rozpowszechnionych w ubiegłych epokach geol., powstały rozległe pokrywy lawowe, np. na Dekanie, w Patagonii. Erupcje podmorskie odbywają się na dnie mórz i oceanów. Stopniowe narastanie materiału wulkanicznego prowadzi do tworzenia się wysp wulkanicznych.

Lawa jest to magma wydobywająca się na powierzchnię Ziemi podczas erupcji wulk. i oddająca do atmosfery swe składniki lotne (np. parę wodną, dwutlenek węgla). Temperatura wydobywającej się lawy wynosi 1000-1400oC, temp.krzepnięcia - 600-700oC. Lawy bogate w krzemionkę (kwaśne) mają dużą lepkość, są mało ruchliwe, tworzą krótkie potoki lub kopuły lawowe (np. l. wulkanu Merapi na Jawie). Lawy ubogie w krzemionkę (zasadowe) mają małą lepkość, łatwo płyną, tworzą długie (do 50 km) potoki oraz pokrywy lawowe, zajmujące niekiedy obszary o powierzchni setek tysięcy km2 (np. w Patagonii, na Islandii). Lawy poduszkowe (gł. bazaltowe), zakrzepłe w postaci brył o kształcie spłaszczonych bochnów, powstają wskutek erupcji podmorskich pod wpływem gwałtownego stygnięcia pod wodą. Produktami krzepnięcia lawy są skały wulewne.

Materiały piroklastyczne są to materiały wyrzucane na powierzchnię ziemi podzczas wybuchu wulkanu. Powstają wskutek rozpylenia ciekłej lawy lub rozkruszenia skał wyrwanych podłoża wulkanu czy też z części dawnego stożka wulk. Do materiałów piroklastycznych należą bomby wulkaniczne, lapille, piaski i popioły wulkaniczne. Skały okruchowe powstałe z materiałów piroklastycznych noszą nazwę skał piroklastycznych. Zalicza się do nich m.in. brekcje wulk., aglomeraty, tufy.

[Wstęp] [Ameryka] [Azja] [Australia] [Afryka] [Europa] [Inne]

Internet LO Olecko Ostatnia zmiana:    Paweł Mrozowski i Paweł Ostrowski