Intro
Położenie
Historia

Zabytki

Zwyczaje
Strój
Język
Muzyka
Bibliografia
Mapa strony

 

Zwyczaje Ziemi Strzeleckiej...  

 


Śląskie zwyczaje i obrzędy doroczne podobne są do zwyczajów dorocznych funkcjonujących w innych regionach Polski. Odegrały one bardzo ważna rolę w życiu człowieka. Wierzono, że potrafią zapewnić powodzenie, zdrowie i urodzaje.
Wierzeń takich jest dużo w okresie Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy. Tuż obok tradycyjnych obrzędowości religijnych związanych z tymi świętami, dochodzi jeszcze okres nowego czasu – początek wiosny, okresu nowego budzącego się życia w przyrodzie. Przylatują zza morza bociany i wszystkie ptaki zaczynają miłosne nawoływania. I ludzie odczuwają mocno wiosnę, starzy w kościach a młodzi w sercach. Nadejście wiosny obchodzono dawniej bardzo uroczyście z obrzędem „Marzanny” wypędzając zimę, wszystkie zło i witając wiosnę.
Towarzyszyły temu obrzędowi pieśni marzankowe, śpiewane przed każdym domem.

 

"Ej wyniesłychmy marzaneczke ze wsi,
Ej pniesłychmy latoroszczek do wsi!
Latoroś!
Trałwa roś,
Pacholątka na żałość,
A w tym ubogin dzieweczą na radość. Do tygo tu domu stępujemy,
Szczęściał, zdrowiał więszujemy!
Naz gik zielony,
Pięknie nastrojony!"

"U (Jana) na końcu
Marzaneczka we wieńcu
Dokądżę ją nieść mamay,
Gdyż dróżenki nie znamy?
Wynieście mię dzieweczki, tu na te pagóreczki,
Potem wrzucie do wody,
O! do głębokiej wody."

Ç

Inny zwyczaj wiosenny to „wodzenie niedźwiedzia”.
To co w miastach karnawał to na wsi „łostatki”, zapusty i mięsopust. Wtedy to właśnie w ostatnich dniach przed Wielkim Postem po wsi chodzi korowód. To „ber”, „Niedźwiedź” lub jak dawniej mówiono „Bakuse”. Jest to zwyczaj bardzo stary. Tu raz jeszcze wszystkie te postacie, które przewijają się przez wieś, spotykają się razem i figlując idą od domu do domu. Na przodzie idzie słomiany niedźwiedź, mocno trzymany przez poganiacza, listonosz , leśniczy, kominiarz, cyganka, lekarz, stróż nocny, strażak i policjant. Zbierają jajka, wędzonkę, inne dary i pieniądze do puszki. Wypisują też kary za nieporządek w gospodarstwie, na ulicy czy „inne przestępstwa” po tysiąc groszy. Lekarz mierzy wszystkim mieszkańcom gorączkę. Kominiarz maże wszystkich, a szczególnie dzieci, sadzami. Robi się to wszystko w żartach, a muzykanci przygrywają.
"Po przejściu przez całą wieś zrobiło się ciemno, jest wieczór. Cały ten korowód wchodzi na salę do karczmy. Leśniczy teraz ładuje swój korkowiec i strzela do niedźwiedzia. Ten ryczy i wywraca się. Prędko przynieśli koryto do świniobicia i wrzucili go do niego. Teraz wszystkie kobiety rzucają się na niego obszarpując go ze słomy. Taka bowiem słoma odstrasza zające z kapusty a położona pod siedzącą na jajkach gęś działa zdrowo na młode „pilątka” gąsiątka. Teraz rozpoczyna się zabawa taneczna, na której tańczy się na kuloch (burak), na kapustę i inne owoce i ziemiopłody, żeby był urodzaj wielki."


Ç

Palmowa Niedziela i Wielki Tydzień
W ostatnią niedzielę przed Wielkanocą, do dziś świeci się gałązki palmowe,
w niektórych regionach kraju palmy sięgają wysokości 30 m, są całe bogato, ozdabiane kolorowymi kwiatami z bibuły, wstążkami. Wierzy się w cudowna, uzdrawiającą moc tych gałązek. Mają bronić przed chorobami i nieurodzajem.

W pierwszym dniu Wielkiego Tygodnia – Środę, organizuje się głównie na Opolszczyźnie palenie żuru, a więc starych mioteł nasyconych smołą, żywicą. Brała w tym udział głównie młodzież. Wieczorem biegano po polach z zapalonymi miotłami, wołając "żur, żur" - aby zboże lepiej rodziło.

W Wielki Czwartek na Opolszczyźnie jest zwyczaj  wypędzanie judasza, (jest to palenie kukły ) oraz  chodzenie z klekotkami, grzechotkami na znak żałoby.

W Wielki Piątek obmywano się w strumyku czy stawie. Na pola do obory wnoszono krzyżyki wykonane z gałązek palmowych, aby zapewnić urodzaj, chronić przed złem. W Wielki Piątek obowiązuje ścisły post.

W Wielką Sobotę świeci się potrawy, a zwłaszcza wykonane przez kobiety kroszonki – malowane jajka.

Wieczorem święci się ogień, który symbolizuje światło Chrystusa. Po poświęceniu ognia, kapłan zapala paschał, od niej wierni zapalają świece i niosą do domów. Służą one do odpędzania burzy oraz pomagają konającym w chwili śmierci. Następnym obrzędem jest poświecenie wody, która odpędza złe moce i służy do poświęcenia domów, obejść.
W powiecie strzeleckim w Wielką Sobotę każdy domownik otrzymuje łyk wody do wypicia.

Ç


Wielka Niedziela
Wczesnym rankiem odbywa się uroczysta msza – rezurekcja, w czasie której
w procesji obchodzi się kościół trzy razy, jako że Chrystus zmartwychwstał trzeciego dnia. Po powrocie do domu spożywa się pokarmy poświecone
w sobotę, dzieli się jajkiem, składając sobie życzenia. Je się też specjalne ciasta: babki, strucle , mazurki. Po śniadaniu, śląskim zwyczajem, dzieci udają się na poszukiwanie zajączka – ukrytych, często w ogrodzie, niespodzianek. Kiedyś bawiono się też w "kulanie" lub stukanie jajek.
Dyngus to zabawa w Wielki Poniedziałek, polegającą na oblewaniu się wodą,
w zamian oblewający otrzymują kroszonki lub coś słodkiego.
W związku z dyngusem pozostaje chodzenie z kokotem.

Ç

Sobótki - czas zrównania dnia z nocą, przed św. Janem, był uznawany za magiczny, pełen dziwów. Cudownej właściwości nabierały ogień , woda i rośliny, a duchy
i czarownice były niezwykle aktywne. W dzień ten w całym kraju palono ogniska, urządzano przy nich zabawy ze śpiewem, kąpano się, zbierano zioła, wito wianki i wróżono.

Ç

Dożynki - święto wykonanej pracy, święto plonów rolniczych, nazywa się też na Śląsku żniwiokiem. Z zebranych kłosów i innych plonów robi się korony dożynkowe, które niesie się w barwnym korowodzie, (ludzie ubrani są w stroje ludowe), kiedyś do gospodarza, teraz do kościoła a po uroczystej mszy, organizowane są występy artystyczne oraz zabawa.
 


Dożynkowe korony i korowód niosący koronę do kościoła.

Adwent -  okres poprzedzający Boże Narodzenie, zrywano gałązki jabłoni, wiśni lub śliwy, jeśli zakwitły do Bożego Narodzenia, wróżyły pomyślny, zdrowy i urodzajny rok. Powszechnym zwyczajem jest wieszanie w pierwszą niedzielę adwentu wieńca z czterema świeczkami, najczęściej czerwonymi, które zapalano w kolejne niedziele adwentu, a w czasie wigilii świeczki wypala się do końca, a później zapala lampki choinkowe.

Ç

Skubaczki - w zimowe wieczory zbierały się kobiety na tzw. skubaczki , czyli darcie pierza. Śpiewano wtedy piosenki, zadawano sobie zagadki, opowiadano stare podania. W dobie braku telewizji było to bardzo ważne spotkanie towarzyskie. Chłopcy rozweselali skubaczki psotami i żartami. Darcie pierza kończyło się gościną na której podawano kołacz, pączki ,kawę, czasem była też muzyka i tańce.
 

Ç

Polter Abend - zwyczajem, który przetrwał do dziś jest wieczór panieński. W przeddzień ślubu do domu panny młodej przychodzą przebierańcy rozsypują i tłuką mnóstwo szkła i śmieci przed domem. Rodzina panny młodej szykuje dla uczestników poczęstunek.
 


Przejdź do góry strony

 

 

 

Strona wykonana przez uczniów Publicznego Gimnazjum nr 2 na konkurs "Folklor mojego regionu"