Główna
Historia
Walory przyrodnicze
Gadki Kurpiowskie
Miodobranie
Pieśni i przyśpiewki
Tańce kurpiowskie
Rękodzieło
Chata Kurpiowska
Strój ludowy
Garncarstwo
Pieczywo obrzędowe
Bartnictwo
Kto pisał o Kurpiowszczyźnie
Bibliografia
Mapa strony


XXIV Kurpiowskie Prezentacje Artystyczne
zobacz


Kliknij aby przejsc do Galerii
            


Prezentacja Flash
Pliki muzyczne


Webmaster
Teksty
Wersja angielska

Chata kurpiowska

Chałupa kurpiowska wywodzi się z "budy" kleconej z dylów, przetykanych mchem i obrzuconych darnią lub obłożonych gałęziami. Najpierw składała się z jednej izby i sieni. Później wyodrębniono nieogrzewaną komorę i zapiecek, który został przekształcony w dalszej fazie w alkierz. W efekcie tych przekształceń powstały cztery pomieszczenia - sień, komora, izba, alkierz - stykające się narożami przy kominie. Chałupy ustawione są szczytami do drogi: ich wystrój podkreślają elementy konstrukcyjne z charakterystycznymi "śparogami".
Myślę, że warto tu zacytować opis chałupy kurpiowskiej podany przez nie żyjącego już, wybitnego znawcę Kurpiowszczyzny, doc. Adama Chętnika napisany pięknym archaicznym językiem:
zobacz Galerię
Chaty kurpiowskie budowane są szczytem do drogi przy czym w pewnym od niej oddaleniu. Oddalenie to stanowi niejako ogródek zasiany kwiatami lub też zasadzany wiśniami, gruszami lub w;reszcie brzeziną, sośniną lub jałowcem. Dom mieszkalny stoi oddzielnie od spichrza, stodół i obór -budynki te wraz z ogrodzeniem i studnią okalają pierścieniem całą zagrodę puszczańską... Zewnętrzny wygląd chaty jest staranny i przyjemny dla oka. Chata budowana jest z drewna ciosanego, wiązanego w gładkie węzły. Nad ramami ze strony zewnętrznej okien są pięknie wyrzynane listwy i ozdoby, często też malowane w desenie i kwiaty okiennice. Belki szczytowe - "opasie" i szczytówki u starych chat są pięknie rzeźbione i wycinane w miejscowe desenie. Szczyty obijane są również w piękne i bardzo rozmaite w układzie desenie z różnych deseczek. Deski te przybijane są gwoździami, nabijanymi na świecące blaszki; nad szczytem są z boków jakby rogi, zwane tu "śparogami" wyrzynane w najrozmaitsze wzory, wyobrażające łby ptasie lub zwierzęce, topory, rogi itp. Między śparogami w środku zatknięty jest krzyż lub chorągiewka na wysokim pręcie. Dachy są przeważnie słomiane, stropy zaś dachów -kalenice, obłożone są z dwóch stron (na wierzchu) drążkami lub deseczkami - koźlinami, które obok przytrzymywania na dachu strzechy, przyozdabiają jednocześnie cały dach. Kominy w starych chatach budowane są przeważnie z brył rudy żelaznej, kopanej w niektórych okolicach puszczy i obrabianej na materiał budowlany. Drzwi licowe (frontowe) są pięknie ozdobione i ubijane w przeróżne rysunki z małych i wąskich deseczek. Często na drzwiach takich wyrzeźbione lub ułożone jest wschodzące słońce, tak jak jest to w chatach góralskich w Tatrach. Często obok drzwi głównych spotykamy w chatach "półdrzwiczki" - małe drzwiczki umieszczone od strony zewnętrznej wyjścia,.. Z podwórka wchodzimy do sieni, a z niej na lew;o do dużej izby głównej, przeznaczonej przeważnie dla gości i mało zamieszkanej przez rodzinę gospodarzy. Z izby dużej wchodzimy do "alkierza", czyli do izdebki mniejszej stanowiącej sypialnię i jadalnię. Pułap, zbity z desek, jest nie bielony i opiera się na belkach poprzecznych; pod belkami wzdłuż całej chałupy przechodzi belka główna, zwana tu powszechnie "stropem", na belce tej gospodynie ustawiają motki lnu, niecki itp. Pod belkami wiszą kubki fajansowe, na ścianach zaś obrazy i wycinanki z różnokolorowej bibułki. Meble są proste: łóżko rozsuwane, stół z pasyjką, ławy pod ścianami, skrzynia i zydle.
Z sieni jest wejście do komory i na górę, czyli na poddasze.
Gdzie nie ma spichrza, tam na poddaszu stoją słomianki z zapasowym zbożem.
Drzwi w chatach puszczańskich zawierane są na drewniane zapory; do niedawna zamki byty zbyteczne, bo na Kurpiach nie ma złodziei. Do charakterystycznych sprzętów izby należały: łóżko drewniane, ozdobnie profilowany stół, krzesła z siedzeniami wyplatanymi ze słomy i wikliny, skrzynia malowana przeważnie na kolor brązowo-czerwony, o wielobarwnych motywach roślinnych, warsztat tkacki, półka lub otwarta szafka na talerze, miski i łyżki powtykane w specjalne otwory łyżnika.

Z"Kurpiowska Puszcza Zielona" pod red Witolda Mierzejewskiego









All Rights Reserved
Design by Maciej Żuber.