Najstarsze odkryte ślady wskazują, że nasi przodkowie żyli tu przed rokiem 8200 p.n.e., w okresie późnego paleolitu. Ślady obróbki krzemienia z tego okresu znaleziono w Borowej i w Czarnej. Pierwsze ślady pobytu człowieka na Pogórzu pochodzą z neolitu, wtedy to człowiek, zmienił tryb bytowania na osiadły. Najstarsze ślady siedzib znaleziono w okolicach Wiewiórki i Głowaczowej. Najcenniejszym znaleziskiem jakie odkryto na Ziemi Dębickiej pochodziło z epoki brązu i miało to miejsce w Jaworzu Dolnym.
Między Dębic a Pilznem krzyżowały się dwa ważne szlaki: bursztynowy (północ-południe) i handlowy (wschód-zachód). Szlak bursztynowy istniał już 1400-1200 lat p.n.e. Prowadził z południa kontynentu, przez Węgry, Przełęcz Dukielska, wzdłuż Wisłoki, potem Wisły, do Sandomierza i dalej nad Bałtyk. Dziś prastarymi trasami handlowymi biegnie droga: Jasło, Brzostek, Pilzno, Dębica, Mielec, Sandomierz. Szlak prowadził nie wzdłuż samego koryta Wisłoki, ale w pewnym oddaleniu od niego. W Parkoszu łączył się ze szlakiem handlowym ze wschodu na zachód. Do Dębicy biegły razem i tu rozdzielały się. Drugi historyczny trakt wiódł z Europy Zachodniej przez Wrocław, Kraków, Pilzno, Dębicę, Przemyśl i Lwów nad Morze Czarne. Był młodszy od bursztynowego, jego powstanie obliczane jest na V-VI w. naszej ery. To jemu Ziemia Dębicka zawdzięczała w przeszłości liczne najazdy hord tatarskich i mongolskich. Napady Węgrów i Jaćwingów z południa dotykały nasz region, ponieważ zmierzali ku granicom Rzeczypospolitej szlakiem bursztynowym. Ważniejsze jest wszakże oddziaływanie obu traktów na rozwój gospodarczy, stosunki handlowe i osadnictwo na przestrzeni wielu stuleci.
Ostatni epok w rozwoju ludzkości była epoka żelaza, dzieląca się na dwa okresy: halsztycki (700-400 lat p.n.e.) - znaleziska w Borowej, Braciejowej, Dębicy, Grabinach i Podgrodziu oraz lateński, inaczej przedrzymski (400 -1 rok p.n.e.) - śladów osadnictwa nie odkryto na naszym terenie, człowiek jednak z pewnością nadal tu zamieszkiwał, wszelkie warunki do życia były doskonałe. W czasach okresu rzymskiego (I-VI wiek naszej ery), rozwijało się osadnictwo w dorzeczu Wisłoki, czemu z pewnością sprzyjały dogodne połączenia komunikacyjne. Liczne znaleziska z tego okresu pochodzi z terenów: Dębicy, Borowej, Grabin, Lipin, Nagoszyna, Chotowej, Pilzna. Po raz pierwszy pojawił się pieniądz - monety rzymskie, co świadczy, że docierali tu kupcy z południa, najprawdopodobniej wiodący do swych krajów bursztyn znad Bałtyku. Mieszkańcy tych terenów żyli jednak głownie z rolnictwa, co nie oznacza braku wymiany handlowej z przybyszami, chociażby sprzedaży żywności.
Nasze tereny od zarania były części plemiennego kraju Wiślan. Była więc dzisiejsza Ziemia Dębicka części Państwa Wielkomorawskiego, a w X wieku łącząc się z Państwem Polan włączona została pod panowanie Piastów. Chrzecijaństwo, przynajmniej formalnie, dotarło tu w momencie chrztu Polski (966 r.), wiadomo jednak, że daleko od centrum religia pogańska jeszcze przez długie lata opierała się skutecznie nowej wierze. Nie wiemy dokładnie, kiedy powstało słynne grodzisko na górze Okop w Braciejowej, o powierzchni 4 hektarów, zwane Bożym Babem lub Głodomankiem. Pewne jest, że istniało już w IX wieku i że przez kilka stuleci było centrum życia osadniczego. W tym okresie powstało też drugie grodzisko w Braciejowej, zwane Zamczyskiem oraz grody w Podgrodziu, na Madze, w Latoszynie (Palana Gera), Woli Wielkiej, Przeczycy i Przecławiu . Nie znamy jednak dokładnie przekazów historycznych, dotyczących ich rozwoju i upadku. Prawdopodobnie w tym czasie datuje się początek osad w Dębicy i Pilźnie.

 
do góry

Zobacz Galerię