Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba
Podnoszą z ziemi przez uszanowanie
Dla darów nieba (...)
Tęskno mi Panie

/C.K. Norwid/

Pod pojęciem dziedzictwa kulturowego regionu kryje się cały dorobek materialny i duchowy określonej społeczności zamieszkującej omawiany obszar. Ciekawym i miłym dla podniebienia elementem tego dziedzictwa są lokalne zagadnienia kulinarne; tradycyjne, dawne potrawy według starych recept naszych babć. Większość zamieszkującej tutaj ludności to mieszkańcy wsi trudniący się rolnictwem. Generalnie więc spożywali oni to, co wyprodukowali w gospodarstwie rolnym, a bardzo mało produktów kupowali w sklepach.
Typowe przykłady codziennych posiłków w chłopskich gospodarstwach domowych:
Śniadanie:
1 kluski drobione z mąki razowej z mlekiem
2 pacierka (legumina) z mlekiem zacierki na mleku
3 ziemniaki okraszone słoniną w zimie lub masłem w lecie, lub bez okrasy z żurem owsianym lub żytnim
4 jesienią kluski z banią z mlekiem
Obiad:
1 ziemniaki z żurem, barszczem czerwonym lub kwaśnym mlekiem w lecie
2 potrawy mączne: pierogi z kapusta lub serem, a latem z owocami, makaron z serem
3 kapusta gotowana zwykle z grochem, fasolą, lub postna
4 gołdy (kacaboły) z tartych ziemniaków ze skwarkami lub mlekiem
Kolacja:
1 prozioki z chłodnym mlekiem
2 chleb, czasem z masłem i mleko lub woda
3 gotowana rzepa z mlekiem
4 ziemniaki z kwaśnym mlekiem, a latem z mizerią z ogórków

Do zup zaliczano tzw. ukropek, czyli omaszczony słoniną wrzątek z chlebem oraz tzw. rosół z gwoździa, czyli wywar z jarzyn maszczony skwarkami podawany z ziemniakami.
Z powodu braku cukru gotowano buraki cukrowe, w ten sposób uzyskiwano słodką wodę do kawy zbożowej. Natomiast w niedziele i święta posiłki były nieco obfitsze i bogatsze w białka. Do typowo świątecznych potraw należały rosół z ziemniakami oraz ziemniaki z kawałkiem mięsa z królika lub z kury oraz kapusty, często przygotowywano na obiad pierogi lub naleśniki. W czasie kolacji czasem podawano kołacz i kawę zbożową z mlekiem, a na śniadania był żur i częściej chleb z masłem. Mięso, masło i chleb nie zawsze jednak gościły na świątecznych stołach chłopskich. Podsumowując powyższe zestawienie można zauważyć ze w wiejskich gospodarstwach zawsze dwa lub trzy razy dziennie jedzono ziemniaki, najczęściej z żurem, także kapustę gotowaną, często też kaszę, paciarki i zacierki na mleku. Niewiele spożywano mięsa i to tylko w święta oraz przy okazji świniobica raz w roku a czasem wcale. Słonina i pozostałe tłuszcze, które uzyskiwano ze świniny przez cały rok służyły gospodyniom jako omasta do kapusty. Na skutek ubożenia wsi, właśnie ziemniaki, kapusta i żur od końca XIX w. wypierają coraz bardziej liczne kiedyś potrawy mączne, mięso jadano również coraz mniej. Podkreśleniu zasługuje ciężka praca ówczesnych gospodyń domowych, które musiały bardzo wcześnie wstawać, aby obrać ziemniaki i ugotować na śniadanie. Natomiast starsze dzieci często rano mełły zboże z żarnach, aby z razowej maki mogły zjeść zacierkę.
Na stołach ziemiańskich tradycyjnie nie brakowało w codziennym jadłospisie białego pieczywa, nabiału, masła, mleka; a na obiad: potraw mięsnych, mącznych, ryb i raków z własnych stawów w postne dni. Uczty i bale obfitowały w wykwintne pożywienie: pieczone prosię, gęsi, polędwice i inne mięsa i wędliny, oraz torty i liczne ciasta oraz napoje.

Dziedzictwo kulturalne oparte jest na tradycyjnej kuchni chłopskiej z elementami kuchni ziemiańskiej. Dla biednych włościan dostatek panujący w dworach były tematem marzeń, a wykwintne potrawy podawane na ziemiańskich stołach inspirowały wiejskie gospodynie domowe. Owa kultura kulinarna przenikała do kuchni chłopskiej i stawała się wzorem. Ukształtował się on w XIX w. jako wzorzec galicyjskiej kuchni ziemiańskiej i chłopskiej w czasach zaborów. Na bazie bogatej tradycji przedrozbiorowej powstała polska kuchnia narodowa i nasza galicyjska. Największymi jej walorami było: wykorzystanie produktów pochodzących z własnych gospodarstw, niski stopień przetworzenia produktów, prostota i naturalność. Choć niektóre przepisy kulinarne z tamtych czasów mogą wydawać się zbyt obfite w tłuszcze to jednak pamiętajmy że ludność ówczesna częściej i ciężej pracowała fizycznie a okresy postne były długie. Powodowało to, że w powszechnym mniemaniu, ludzie wówczas nie mieli takich problemów zdrowotnych związanych z odżywianiem jak obecnie.


Przykładowe potrawy z rejonu powiatu wykonywane współcześnie przez gospodynie :

Zupa szczawiowa
25 dag. kości
25 dag włoszczyzny
20 dag szczawiu
1/3 l śmietany
1/3 l mleka
3 dag mąki
Warzywa i kości oczyścić, ugotować wywar odcedzić wywar, odcedzić. Szczaw spłukać, odjąć korzonki i przepuścić przez maszynkę. Część surowego szczawiu położyć do garnka, a resztę ugotować. Do wywaru dodać ugotowany szczaw. Zupę podbić mąką i śmietaną. Całość zagotować dodając sól i cukier do smaku. Zupę i mleko wlać do garnka i wymieszać z surowym szczawiem. Podawać z ryżem lub jajkiem.

Pomuła z jeżyn
1 l czarnej jeżyny (lub innych owoców)
1l wody
1 szkl. słodkiej śmietany
3 łyżki mąki, cukier, sól
Owoce zagotować z wodą i przetrzeć przez sito. Śmietanę rozmieszać z mąką, i wlać na gotujące się jeżyny.
Doprawić cukrem i solą. Podawać na zimno lub ciepło z ziemniakami.

Girus
40 dag polędwicy słodkiej
40 dag łopatki
20 dag z kury,
1 por
1 czerwona papryka kolba i w proszku trochę orange
pokroić, popieprzyć, zostawić na godzinę
smażyć 30- 40 min.
Podawać z chlebem i solą
Sałata zielona ogórek świeży pomidor rzodkiewka sos winegre polać przed samym podawaniem.

Gomółki
1 kg sera chudego dobrze ogrzanego
1 żółtko(do posmarowania)
1 jajo
kminek, sól(do smaku)
Ser zmielić w maszynce, wymieszać z jajkiem, dodać kminek, sól.
Wszystko wymieszać dokładnie połączyć. Uformować małe kulki, zrobić na nich szpic. Wierzch posmarować roztrzepanym żółtkiem. Wyłożyć na blachę i podgrzewać 5 min. tę czynność powtarzać co 3-4 godz. aż gomółki będą suche. Ten proces może trać 2-3 dni.

Gołdy z serem
Obrać ziemniaki, zetrzeć na tarce i odsączyć sok. Później wycisnąć przez gazę dodać do ciasta z ziemniaków 1 całe jajo i uformować placuszki .
Farsz; ser biały urobić z żółtkiem, przyprawić solą i pieprzem. Z tego uformować kulki (wielkości kurzego jaja) Placki wypełnić farszem, uformować kulki, następnie wrzucić do posolonej gotującej się wody. Po ugotowaniu przelewamy zimną wodą i okraszamy usmażoną słoniną. Potem wstawiamy na 10 min. do nagrzanego piekarnika.

Prołzioki
1 kg mąki
2 łyż. sody
1/2 l mleka kwaśnego
2 jaja
3-5 łyżek śmietany
sól
Wszystkie składniki razem zarobić na stolnicy; rozwałkować i kroić w plastry; piec na blasze.


Podpłomyki pieczone na liściu kapusty
Ciasto chlebowe;
Drożdże rozrobione z cukrem, letnią wodą, zakwasem, solą mąką żytnią.
Na liść ze świeżej kapusty nałożyć cienki placek i upiec.

Piernik 6- dniowy
60 dag mąki
1/2 szkl. miodu
1 szkl. cukru pudru
1 łyżka sody
1 łyżka masła
3 jaja
przyprawa do piernika

Składniki połączyć i zarobić ciasto ; podzielić na 3 placki; przekładać powidłem śliwkowym lub dowolną masą. Robić na tydzień przed spożyciem.


do góry


Zobacz Galerię





Q U I Z

Zdjęcie przedstawia kościół:
św. Jana Chrzciciela w Brzeźnicy
św. Jadwigi w Dębicy
św. Jana Chrzciciela w Pilźnie

 

mapa strony