NYSA W ŚREDNIOWIECZU

 

 

Początki Nysy sięgają czasów wczesnego średniowiecza. Trudno jest określić datę założenia osady, wiadomo jednak, że była ona częścią kasztelani otmuchowskiej, którą uzyskali w 1155 roku na własność biskupi wrocławscy.

Ludność położonej w dolinie rzeki Nysy Kłodzkiej osady targowej była według źródeł

bez wątpienia polska.

Nazwa miasta Nysa pochodzi od nazwy rzeki Nysy Kłodzkiej i w języku starosłowiańskim oznaczała niskie położenie strumienia rzeki lub wolno płynącą rzekę. Na przestrzeni dziejów istniała różna pisownia nazwy miejscowości: Nysa

(1223 r.), Nise (1367 r.), Neise (1435 r.), Neysse (1566 r.).

W pierwszym ćwierćwieczu XIII stulecia z inicjatywy biskupa wrocławskiego Wawrzyńca dotychczasowa osada została podniesiona do godności miasta. Dokładna data lokacji  miasta Nysy nie jest znana, wiadomo jednak, że nie nastąpiła później niż w 1223 roku, bowiem z tego roku pochodzi dokument księcia opolskiego KazimierzaI, który wymienia sołtysa miasta Nysy.

W pierwszym okresie kolonizacji na Śląsku z zachodniej Europy przybywali przede wszystkim Walonowie i Flamandowie, w mniejszym zaś stopniu Niemcy.

Stąd Nysa lokowana była na prawie flamandzkim, które przyjęło się w mieście tak dobrze, że stało się wzorem dla innych osad i z tego powodu nazwano to prawo na Śląsku prawem nyskim.

W późniejszych latach funkcjonujące prawo flamandzkie zawieszono i zastąpiono prawem magdeburskim, stąd niektórzy autorzy przypisują Nysie lokację na prawie niemieckim.

Nysa zawdzięczała swój rozwój wielu czynnikom, przede wszystkim jednak korzystnemu układowi krzyżujących się tu szlaków komunikacyjnych – podsudeckiego, biegnącego z zachodu w kierunku wschodnim łącząc Nysę

z Krakowem i szlakowi wiodącemu z Wrocławia na południe w kierunku Ołomuńca

aż do krajów śródziemnomorskich.

Kolejnym istotnym czynnikiem rozwoju miasta stało się podporządkowanie Ziemi Nyskiej władzy biskupów wrocławskich. W okresie rozbicia dzielnicowego za panowania Henryków śląskich  Nysa otrzymała szereg ulg i zwolnień od ciężarów prawa książęcego, dzięki którym dobra biskupie urastały do znaczenia częściowo samodzielnego księstwa. W tym czasie książę Henryk Brodaty przekazał na rzecz

biskupa wrocławskiego Wawrzyńca prawo do pobierania kar sądowych w należącej do biskupa Ziemi Nyskiej, a Henryk IV Probus oddając w 1290 roku księstwo nyskie biskupom ponownie potwierdził prawo biskupów do tej ziemi.

W XIII stuleciu miasto przeżywało kilka tragedii wojennych – najazd tatarski w 1241 roku oraz wojnę między Henrykiem III wrocławskim a księciem Bolesławem Rogatką w 1249 roku.

W 1257 roku Nysa stała się siedzibą kustodii Zakonu Minorytów, w tym samym czasie w mieście osiedlili się też Bożogrobcy.

W 1300 roku utworzono w mieście pierwszą szkołę parafialną, która w roku 1479 została przekształcona w szkołę kolegiacką.

W tym samym czasie, około roku 1308, Nysa uzyskała samorząd miejski składający się z wybieranej przez bogatszych mieszczan rady miejskiej oraz zarządzającego miastem burmistrza.

W 1339 roku król Kazimierz Wielki podpisał akt rezygnacji ze Śląska na rzecz Czech, który nie obejmował jednak księstwa jaworskiego, świdnickiego i księstwa biskupiego Nysy. W II połowie XIV wieku magistrat nyski uznał  zwierzchnictwo czeskie, za co miasto uzyskało różne przywileje handlowe.

Do najważniejszych przywilejów miasta, obok lokacyjnego, należały: prawo składu, prawo mili zapowiedniej, przywilej warzenia piwa, a także prawo drugiego targu rocznego.

W średniowiecznej Nysie intensywny rozwój przeżywało rzemiosło. Spis podatkowy

z 1424 roku wymieniał 390 rzemieślników uprawiających 35 rzemiosł zorganizowanych w 17 cechów rzemieślniczych.  Wśród nich czołową pozycję zajmowali sukiennicy, płóciennicy oraz rzemieślnicy zajmujący się obróbką metali.

Na nyskim rynku znajdował się dom solny, budynek przeznaczony do handlu skórą oraz sukiennice, w których na parterze mieściły się 24 sklepy krojowników sukna,

a na piętrze znajdował się skład sukna.

Według cytowanego już spisu podatkowego z 1424 roku w Nysie mieszkało 4,5 tysiąca mieszkańców ( dla porównania w Opolu mieszkało wówczas 2,5 tysiąca osób)

i  znajdowało się 440 domów.

Średniowiecznej Nysy nie ominęły powodzie oraz epidemie, z których najgroźniejszą okazała się być zaraza z 1333 roku, która doprowadziła do niemal zupełnego wyludnienia miasta.

Ważnym wydarzeniem w dziejach miasta było przeniesienie z Otmuchowa do Nysy kolegiaty biskupiej w 1477 roku przez biskupa wrocławskiego Rudolfa Rudensheima.

Ze względu na pozycję polityczną biskupów wrocławskich Nysa stała się miejscem ważnych negocjacji, zwłaszcza podczas wojen miast śląskich z królem czeskim i starć Jagiellonów z Maciejem Korwinem o koronę czeską. W lutym 1473 roku przybyli

do Nysy przedstawiciele dyplomacji polskiej, czeskiej i węgierskiej na rokowania

z udziałem kardynała Marka Barbo.

W 1497 roku miało miejsce w Nysie niecodzienne wydarzenie. W czasie odbywającego się zjazdu książąt śląskich książę opolski Mikołaj II, zmierzający do zbliżenia z Polską i powrotu Śląska do Polski, popadł w konflikt z księciem cieszyńskim Kazimierzem i wrogo do Polski nastawionym biskupem wrocławskim Janem Rothem. Sprowokowany książę Mikołaj II zaatakował księcia Kazimierza

i biskupa Rotha i obu zranił. Po tym zdarzeniu Mikołaj II ratował się ucieczką do kościoła św. Jakuba i Agnieszki ( Katedry), ponieważ według średniowiecznego zwyczaju kościół dawał  prawo azylu. Książe został jednak w Katedrze pojmany i po krótkim przesłuchaniu aresztowany w nyskiej wieży zwanej „Braterską”. Następnego dnia 27 czerwca 1497 roku odbył się sąd ławniczy miasta biskupiego Nysy i księcia skazano na karę śmierci przez ścięcie mieczem.

Książę Mikołaj II był jednym z nielicznych już wtedy książąt śląskich, który oparł się skutecznie wpływom germanizacyjnym na Śląsku, nie znał nawet języka niemieckiego.

 

 

 

Członkowie koła historyczno - regionalnego pod kierunkiem Pani mgr Joanny Kapery - Basoń