Zabytki

 

Od dawnych czasów zwano Nysę „śląskim Rzymem” z powodu wielkiej liczby kościołów i klasztorów. Od XV do XVII wieku Nysa była perłą miast śląskich. W napisanej w 1493 roku w Norymberdze „ Kronice świata” wymieniono tylko trzy miasta polskie Kraków, Wrocław i Nysę, co podkreśla rangę „śląskiego Rzymu”.
Do najważniejszych zabytków Nysy zaliczyć należy:
                                       

 

Kościół p.w. św. Jakuba i św. Agnieszki (Katedra) - w XI wieku na miejscu dzisiejszego kościoła stała drewniana kaplica. W 1198 roku z polecenia księcia Jarosława, biskupa wrocławskiego, zbudowano kościół murowany. W 1401 roku kościół spłonął całkowicie. Świątynię odbudowano w latach 1424-1430 pod kierunkiem mistrza Petersa. Do 1945 roku świątynia posiadała najwyższy dach w Europie (25 metrów wysokości). W marcu 1945 roku w czasie działań wojennych spłonął dach, ołtarz i dwie kaplice kościelne. Po zakończeniu II wojny światowej kościół odbudowano. Jest on jedną z najcenniejszych gotyckich budowli Opolszczyzny.

Piękna Studnia - W przeszłości służyła do dostarczania mieszkańcom miasta wody pitnej. Ze względu na bogatą dekorację dawni mieszkańcy miasta nazwali ją Piękną Studnią. Projekt i wykonanie obudowy studni zlecono Wilhelmowi Hellwegowi, ślusarzowi biskupiemu. Budowę zakończono w 1686 roku. Studnię wykonano z żelaznej zdobionej kraty ważącej 2600 kg. Zwieńczenie studni stanowi wizerunek podwójnego orła, herbu Habsburgów.

Fontanna Trytona - Wykonana w latach 1700-1701 z jasnego kamienia. Balustrada fontanny otacza trzon przedstawiający wyrzeźbione delfiny. W górnej części trzonu znajduje się herb Nysy. Trzon fontanny wieńczy postać Trytona z uniesionymi rękami, w których trzyma muszlę. Grający na muszli Tryton miał symbolizować pokój i harmonię miasta Nysy w dobie baroku. W formie artystycznej fontanna nyska przypomina włoską fontannę del Tritone. Rzymski akcent jest potwierdzeniem nadanej w przeszłości Nysie nazwie „śląski Rzym”.

Wieża Bramy Wrocławskiej z fragmentem murów obronnych ma 33 metry wysokości, wzniesiona została w 1351 r. stanowiła część średniowiecznych obwarowań miejskich. Uległa wielu zmianom: podwyższona, zwieńczona interesującym miniaturowym zespołem architektury obronnej z epoki renesansu oraz ozdobiona pięknym renesansowym portalem pochodzącym z kamienicy przyrynkowej. Przebudowana w 1550 roku w stylu renesansowym.

Wieża Bramy Ziębickiej (Piastowskiej) - ma 42 metry wysokości, pochodzi z 1350 r. W ciągu wieków uległa wielu zmianom: w 1488 roku wmurowano rzeźbę „lwa ziębickiego”, łup z wyprawy mieszczan nyskich do Ziębic; w XIV - podwyższona, a w XIX odnowiona. W wątku muru wieży dobrze widoczny jest układ z czerwonej, silnie wypalonej cegły, tzw. zendrówki, tworzący charakterystyczny gotycki ornament geometryczny.

Dom Wagi Miejskiej (obecnie M i G Biblioteka Publiczna) - w przeszłości mieściła się tu siedziba zarządu administracyjnego księstwa biskupiego oraz izba miar i wag. W tym miejscu w średniowieczu istniały sukiennice liczące 24 kramy. Dom Wagi Miejskiej wybudowano w latach 1602-1604 z inicjatywy biskupa Jana Sitscha. Architektonicznie Dom Wagi wyróżniał się cechami późnorenesansowymi. W czasie wojen napoleońskich w 1807 roku Dom Wagi uległ zniszczeniu. Odbudowę zakończono w 1890 roku. Po zajęciu Nysy przez armię radziecką w 1945 roku budynek podpalono. Po wojnie odbudowano; obecnie mieści się tu siedziba Miejskiej i Gminnej Biblioteki Publicznej im. Władysława Broniewskiego, której księgozbiór liczy 81983 woluminów.

Pałac Biskupi - pałac miejski, rezydencja władcy księstwa biskupiego. Budowę pałacu podjęto za panowania biskupa Karola Habsburga, arcyksięcia austriackiego. Po śmierci biskupa prace budowlane kontynuowano do roku 1729. Budową kierował Michał Klein. Od 1742 roku pałac stał się własnością Prusaków, którzy przeznaczyli go na cele wojskowe, później mieścił się tu sąd ziemski i wojskowy. W tym pałacu miało miejsce spotkanie króla pruskiego Fryderyka Wielkiego z cesarzem austriackim Józefem II w 1769 roku. W średniowieczu znajdował się tu zamek biskupi, przebudowany w XVI i XVII wieku. W czasie II wojny światowej pałac był prawie całkowicie zniszczony. Po wojnie odbudowany. Obecnie siedziba nyskiego muzeum.

Seminarium św. Anny (obecnie Państwowa Szkoła Muzyczna I i II st.) - najstarsza zachowana część zespołu Jezuickiego. Powstało w latach 1656-57 i stanowi interesujący przykład obiektu wczesnobarokowego. Po sekularyzacji dóbr kościelnych seminarium zamieniono na szpital (1802), a w 1809 r. zainstalowano w nim fabrykę broni.

Zespół kolegium i gimnazjum pojezuickiego - część największego na Śląsku  kompleksu szkolnego. W 1622 roku, dzięki poparciu biskupa Karola Habsburga, przybyli do Nysy jezuici i założyli tu gimnazjum. Nyskie kolegium i gimnazjum było sławne na Śląsku i za granicą. Jednym z najważniejszych profesorów był Christoph Scheiner, astronom i matematyk, pierwszy rektor uczelni. Tu kształcił się m.in. Michał Korybut Wiśniowiecki, późniejszy król Polski. W 1924 roku szkoła dla upamiętnienia fundatora Karola Habsburga otrzymała nazwę Carolinum. W gronie absolwentów Carolinum znaleźli się: Alfons Nossol, arcybiskup opolski; Marta Klubowicz, aktorka teatralna i filmowa; Franciszek Trzeciak, reżyser. Obecnie mieści się tu I Liceum Ogólnokształcące im. Jana III Sobieskiego.

Klasztor ss. Elżbietanek - Dom Macierzysty Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety, budowla eklektyczna, powstała w latach 1863-65. Do budynku klasztoru przylega renesansowa kamienica nyska, pochodząca z I połowy XVI w. z zachowanym po części pierwotnym charakterem wnętrz.

Kamienica mieszczańska przy ul. Teatralnej (tzw. Kanonia) - późno renesansowa,
o charakterystycznych bliźniaczych szczytach.

Dwór Biskupi (obecnie SI "Pokój") - zespół gotyckich i barokowych budowli o odrębnym systemie obronnym - dawna siedziba biskupów. W ciągu wieków rozbudowany
i przebudowany. Zachowały się w nim fragmenty murów obronnych i baszt gotyckich
z XIV w. Budynek główny - barokowy pochodzi z XVII w.

Teatr miejski (obecnie Nyski Dom Kultury) - wzniesiony w 1852 r. obiekt uległ zniszczeniu w 1945 r. Po odbudowie oddany do użytku w 1980 r.

"Stara Komendantura" - obecnie Państwowe Ognisko Plastyczne, barokowy, trójskrzydłowy budynek pochodzący z I polowy XVIII w. W latach 1743-1873 był siedzibą pruskiej komendantury, a od 1915r. do czasów II wojny światowej siedzibą Muzeum.

Kościół p.w. św. Piotra i Pawła - kościół wybudowali zakonnicy Zakonu Strażników Świętego Grobu ( Bożogrobcy), którzy zostali sprowadzeni do Nysy około 1190 roku z Miechowa. Budowę świątyni Bożogrobcy rozpoczęli w roku 1719, zakończyli w 1730.
Klasztor i kościół są perłą miasta i należą do najpiękniejszych barokowych kościołów na Śląsku. Dekoracja wnętrza jest mieszanką dwóch stylów baroku i rokoko. Ołtarz świątyni jest wykuty z kolorowego marmuru i rzeźbiony z drewna lipowego, które później złocono. Budowniczym kościoła był Węgier Michał Klein. Do kościoła przylega wybudowany przez Bożogrobców w 1712 roku szpital.


Kościół p.w. Wniebowzięcia NMP (dawny kościół Jezuitów) - wraz z kolegium, gimnazjum i seminarium wchodzą w skład dawnego zespołu Jezuickiego. Jest pierwszą sakralną budowlą Jezuicką na Śląsku, powstałą w latach 1688-92. We wnętrzu znajduje się interesujący ołtarz główny oraz pozostałości polichromii K. Dankwarta.
 

Kościół p.w. św. Elżbiety Węgierskiej - cały kompleks klasztoru wraz z kościołem zakonnym wybudowany został na początku naszego stulecia w latach 1902-1911, w stylu neoromańskim. Podkreślić należy kult św. Rocha wywodzący się gł. od XVII w. od wotywnej kaplicy stojącej przed kościołem, jak również samego kościoła cmentarnego. Kult ten zawdzięczamy nabożeństwu ku czci św. Rocha za ocalenie miasta od zarazy, która w nim panowała.

Kościół p.w. św. Dominika - parafia powstała w 1914 r., obejmowała część miasta Nysy, położoną na zachodnim brzegu rzeki Nysy. Parafia została wyodrębniona z parafii św. Jakuba w Nysie. Kościół wybudowano w latach 1784-1788, budowniczymi kościoła byli OO. Dominikanie, którzy do 1810 r. byli zarządcami kościoła i przyległego klasztoru. Najcenniejsza w kościele polichromia późnobarokowa z czasu budowy kościoła zawierająca sceny z życia św. Dominika, odnowiona ok. 1930 r. Kościół rektorski p.w.
św. Franciszka z Asyżu, wybudowany w 1659 r. dla OO. Kapucynów z fundacji bpa Leopolda Wilhelma.

Kościół p.w. św. Barbary - gotycki kościół zbudowany staraniem biskupa Jana Romki, już w 1341r. jest wzmiankowany jako kościół szpitalny. Po pożarze, odbudowany w 1544r., otrzymał wystrój wczesnorenesansowy nad południową ścianą prezbiterium, a po objęciu przez franciszkanów w 1732r. otrzymał okna i wnętrze barokowe. Od 1812r. był kościołem ewangelickim.

Kościół  św. Jana Chrzciciela i Mikołaja - potwierdzony w 1285 r. obok istniejącej od XIII w. kaplicy "BMV in Rosis". W latach 1477 - 1650 kościół św. Jana był kolegiackim, następnie rozebrany. Obecny kościół zbudowany w 1770 r., powiększony w 1900 r.,
z elementami stylu barokowego.

Kościół p.w. Matki Boskiej Bolesnej - utworzenie parafii jako kuracji nastąpiło w 1941 r. przy kościele zakonnym OO. Werbistów, którzy w 1892 r. założyli obszerny klasztor i szkołę (prywatne gimnazjum) tzw. "Święty Krzyż" na terenie parafii św. Jana Chrzciciela
w Średniej Wsi. Kościół w stylu neogotyckim wybudowany w 1907 r., konsekrowany 28.09.1924 r. Parafia jako Kuracja obejmowała mieszkańców tzw. Górnej Wsi.

Forty - Nysa była warownym grodem już za panowania Bolesława Krzywoustego. W 1350 roku miasto otoczono murami z kilkoma basztami: Ziębicką, Wrocławską, Bracką i Celną. W XVI wieku w obawie przed zagrożeniem ze strony Turków w Nysie powstał nowoczesny system fortyfikacyjny z bastionami do wielostronnego ostrzału artyleryjskiego. Wokół fortyfikacji wybudowano wały i fosy. W latach 1741-1758 pruski król przebudował nyski system obronny, powstała w ten sposób nowoczesna pruska twierdza. W końcu XIX wieku twierdza nyska utraciła swoje strategiczne znaczenie.