Wersja polska wersja angielska





Strona Główna

Historia

Haft kaszubski

Elementy
haftu kaszubskiego

Strój kaszubski

Tańce ludowe

Kaszubskie instrumenty ludowe

Nuty kaszubskie

Galeria

Legenda

Zwyczaje

      Potrzeba tańca musiała niegdyœ u Kaszubów wyrastać z głęboko zakorzenionego instynktu ruchu i zabawy, z potrzeby wyżycia się towarzyskiego, artystycznego i muzycznego, z chęci popisania się i udzielaniaO potrzebie rytmicznego wypowiadania się ruchowego na tle muzyki œwiadczy przede wszystkim wielka iloœć zachowanych melodii tanecznych na Kaszubach. Melodiom tym towarzyszy prawie zawsze treœć słowna. Rytmika tych wëskcznych piesni wyraża się najczęściej poprzez takty 2/4 i 3.

      Z obrzędowych i zarazem nierzadko magicznych tańców zachował się m.in. taniec panny młodej (brutczi tuńc), taniec rybacki (rëbôcczi tuńc), taniec naokoło ostatniego snopa (baks) oraz tańce zapustne mające na celu zapewnienie urodzaju.Brutczi tuńc | obtańcowanié – taniec panny młodej przed północą, podczas którego brutka tańczy kolejno z każdym gościem, poczynając od drużbë, czyli starosty weselnego. Poszczególne tańce składające się na brutczi tuńc (mogą nimi być zarówno poleczka jak i walczyk) są krótkie, by nie przemęczać panny młodej: Le muzykańcë krótczé grôjta bo më do rëna nie skuńczëmë – upomina zwykle drużba. Każdy, kto przestaje tańczyć z brutką rzuca na talerz dowolną sumę pieniężną, dawniej zwykle talara, jako dar weselny, który bywał niegdyœ jedynym prezentem dla panny młodej służącym – jak mawiano – na zakup wërów dlô młodëch, kolibczi, pielëchów itp. Innych prezentów brutka nie odbierała. Drużba stojący w pobliżu zsypuje natychmiast pieniądze do drugiego talerza znajdującego się pod spodem pierwszego. Na pierwszym zostawia tylko monetę przez siebie wrzuconą dla zachęty innych i wręcza ofiarodawcy szklankę piwa, które tenże wypija w czasie, gdy brutka tańczy z następnym weselnikiem. Goście, zwłaszcza mężczyźni, starają się rzucić monetę z taką siłą, żeby talerz pękł: Jim wicé potłekłëch talérzi, tim wiacé szczescégo po slëbie. Przedostatni taniec wchodzący w skład brutczégo tuńca tańczy zwykle brutka ze starka czyli teœciem, ostatni zaś z własnym ojcem.

Butnowi | oknowi | korkowi tuńc – taniec dla butnowich | oknowich, czyli nie zaproszonych na wesele, przyglądających się zabawie przez okna (które powinny być odsłonięte, w przeciwnym razie oknowi mogą spłatać niemiłego figla). Około północy wychodzi pan młody i zaprasza oknowëch do izby, a trzy tańce są przeznaczone wyłącznie dla nich, przy czym oknëwi mogą poprosić weselników do tańca. Po tańcu pan młody częstuje oknowëch i może ich zaprosić do dalszej zabawy – wówczas dalej traktuje się ich na równi z zaproszonymi gośćmi. Óknëwi, będąc pewni, że ich zaproszą, przychodzą pod okna ubrani świątecznie

Biésowi | trzech biésów tuńc – ‘taniec figurowy wykonywany przez trzy osoby, polegający na tym, że w takt skocznej muzyki osoby te posuwają się trzy kroki w przód i trzy kroki wstecz, przy czym dwie postronne osoby przewijają się pod ramionami środkowej od tyłu i taniec rospoczyna się na nowo.

Kaszëbsczi polonézer – ‘polonez, jaki nad ranem w dniu zakończenia wesela urządzają buten czyli na dworze’: poloneza prowadzi młodô para, poprzedzona kapelą, za nią krocza parami weselnicy. Korowód pokonywać musi rozmaite przeszkody, jak np. wlezc po drôbce na dak i z drugiej strony zlezc po drôbce z daku, przelezc przez gnój, abo pod wozem na szterzech. Pod koniec młodzi wchodzą po pochyłej desce na ustawiony na podwórzu stół, gdzie się całują. W ślad za nimi czynią to samo wszyscy weselnicy.

Kluczi tuńc – ‘biały walc, podczas którego główny muzykant kładzie białą chusteczkę na kolano założonej nogi naśladując kwokę’: Kluk, kluk, kluk! Terô mdze kluczi tuńc! Wg Szefki jest to taniec, w którym kawalerowie proszą do tańca kobiety nie mające powodzenia, podczas zabawy siedzące jak kluczi na jajach.

Kozełk – taniec, zazwyczaj przed zakończeniem zabawy, należący niegdyś do najbardziej rozpowszechnionych tańców nie tylko na Kaszubach, lecz także na Kociewiu i w Borach Tucholskich. Kozełka powtarza się kilkakrotnie lub nawet kilkadziesiąt razy. Z początku wykonuje się go powoli, potem coraz prędzej i prędzej, aż wreszcie kończy się zawrotnie szybkim tempem tak, iż się nieraz tancerze poprzewracają robiąc kozełka, na czym właśnie polega cały dowcip tańca. Przyśpiewka: Poszła panna kozë dojic / A kozełk ji nié chcôł stojic.

Kozy tuńc – ‘taniec wirowy na 2/4, polka’

Szôlony tuńc – ‘taniec w trakcie polki, rozpoczynający się bardzo powoli, a kończący się z zawrotną szybkością.

Buksola | Naspik – zabawa przy odprowadzaniu państwa młodych do sypialni. Męska część uczestników na komendę zdejmuje część garderoby (wapsë, liwczi, buksë), odprowadza młodych, czekają przy drzwiach aż dostaną ubranie panny młodej, robią pod drzwiami hałas aż dostaną wykup w postaci piwa, wina bądź sznapsu, po czym zostawiają młodych w spokoju

Cepôrz – taniec tańczony w okresie młócenia zboża (jesienią), inscenizujący czynno ść draszbë [młócki]

Dzëk – żywy taniec pierwotnie wyłącznie męski, wg nadmorskiej tradycji imitujący walkę piratów

Glëmda ‘guzdrała, niedorajda’ – taniec związany ze zwyczajami nawiązującymi do dawnych pogańskich obrzędów płodnościowych, kultywowanymi pod koniec wiosny, w okresie strzyżenia owiec czy w sobótki. Młodzi pasterze dostawali zadanie – w lesie, po ciemku ostrzyc owcę. Młodzieniec otrzymywał owcę i nożyce, ponadto miał dobrać sobie do pomocy dziewczynę. Po godzinie mieli przyprowadzić ostrzyżoną owcę i przynieść wełnę w zawiniątku. Glëmda wykonywał zadanie dosłownie, razem z partnerką męcząc się nad strzyżeniem owcy. Tymczasem chłopak zaradny miał w lesie przygotowaną wcześniej owcę, a ową godzinę spędzał z dziewczyną w dużo przyjemniejszy sposób. Podobnie w sobótki wyglądało wspólne poszukiwanie kwiatu paproci. Zachowanie chłopaków było później przedmiotem plotek, a ci, którzy nie zadowolili swoich partnerek, uzyskiwali miano glëmdy

Klepôcz | Wiwat klepóny | Wiwat zaproszenie | Wiwat traptôcz | Dzëk wiwat – zabawa powstała z sytuacji, gdy weselnicy przygotowywali się do przejścia do innej chaty na posiłek (tak bywało, gdy nie dało się w jednej chacie zorganizować tańców i posiłku; przejście odbywało się zorganizowanym korowodem). Podczas formowania się orszaku grała orkiestra, a mężczyźni zapraszając towarzyszki kłaniali im się z przytupem. Ci, którzy już stali w orszaku, również klaskali i przytupywali w takt granej muzyki

Koséder – żywy, radosny ale uroczysty taniec uważany niegdyś za rodowy taniec Kaszubów

Krzyżnik | Krzëżôk | Kric-polka | Huzar-polka | Lelôk | W noga – taniec o krzyżykowym rysunku kroku, wymagający dużego zgrania partnerów (stąd W noga), charakteryzujący się zmienianiem partnera – stąd Lelôk ‘roztrzepany, łamaga’


Kuchniowëch tuńc– taniec grany podczas wesela specjalnie dla kobiet pracujących w kuchni

Lësy groch ‘lisi groch’ – taniec wyrażający zaufanie do kogoś, zwykle gościa z innej wsi. Tańczono „odbijanego”, a partnerki niepostrzeżenie wkładały chłopcom do kieszeni drobne przedmioty: chusteczkę, fajkę itp. W pewnym momencie wodzirej ogłasza, że na sali jest złodziej. Pary kolejno podchodzą do wodzireja, którzy przeszukuje kieszenie, a znalezione przedmioty pokazuje wszystkim – królem złodziei zostaje ten, u którego znaleziono najwięcej. Odzyskane przedmioty stają się fantami w innych zabawach, a ci, u których je znaleziono zostają przyjęci jako godni zaufania – że nie uważa się ich za lisy, bo przecież lis grochu nie kradnie

Marëszka – wesoły taniec na 3, ponoć jedyny zachowany fragment dawnego tańca o nazwie trôfl

Mulszka – taniec na zakończenie owocobrania

Na dłëdżi len – taniec nawiązujący do dawnych obrzędów zapewniania urodzaju, odbywanych na przedwiośniu, a pod wpływem chrześcijaństwa – w zapusty. Taniec ten był połączony z obrzędem wyzwolin młodych mężatek (tych, które wyszły za mąż w zeszłym roku). Istotą tańca były wysokie podskoki, gdyż jak wysoko uniosą się stopy, tak wysoko urośnie len – dlatego niektóre tancerki zamiast skakać, stawały na rękach.

Naszô Koza – kuplet śpiewany podczas zwyczajowych rodzinnych wizyt przedślubnych (były ich trzy – obzérczi w domu panny młodej, zwykle w drugi dzień Wielkanocy, gwesnoscë w domu kawalera, w Zielone Święta, zrakôwinë u pana młodego; wesele odbywało się jesienią, gdy plonów było pod dostatkiem). Rodzinnym wizytom kibicowały grupy młodzieży nachodząc domy, w których odbywały się spotkania. W zależności od tego, jak zostali obdarowani, wychwalali bądź wykpiwali młodych. Naszô Koza wyśmiewa młodych gotowych ożenić się nawet z kozą, byle posażną

Naszô Nënka – taniec wykonywany w trakcie wesela przed oczepinami, symbolizujący przejście panny młodej spod opieki nënczi [matki] do męża

Okrac so wkół – taniec inicjowany przez dziewczyny, wykpiwający chłopców opornych bądź nieśmiałych i mający na celu wyciągnięcie ich do tańca

Owczarz | szeper | miotlarz – taniec pierwotnie związany z obchodzeniem strzyżenia owiec; elementem tańca było odbijanie partnerki, ta która pozostała bez partnera często otrzymywała miotłę

Rëbôcczi tuńc | kuflôrz – męski taniec wykonywany przed wypłynięciem lub po powrocie z udanego połowu. Taniec wykonywany koniecznie w korkach [drewniakach], charakterystycznym rekwizytem jest kufel piwa

Skwôrz – sobótkowy taniec wykonywany wokół ogniska

Szewc – taniec inscenizujący pracę szewca – szycie, wbijanie ćwieków, przeplatane poleczką.

Wele Wita – wesoły taniec wiązany przez Szefkę z owocobraniem (Sz III,25). Bardziej jednak przekonuje wyjaśnienie zaproponowane przez G. Labudę a podtrzymane przez H. Popowską-Taborską, że towarzysząca tańcowi przyśpiewka stanowi szyderstwo z dawnego kultu Welesa, a konkretnie z rytualnej ofiary z jedzenia przynoszonego na groby zmarłych – obrzędu znanego z Białorusi jako „dziady” zobacz.

Wiém jô wiém – kuplet śpiewany w podobnych okazjach co Naszô Koza, komentujący pannę młodą

Wôłtôk | Wetrójnik – wykonywany we troje (tancerz z dwiema tancerkami) taniec imitujący fale morskie

Wróżbë – taniec po oczepinach, podczas którego znajduje się kandydatów do następnego wesela: wybierają ich pan i panna młoda, tańcząc z zawiązanymi oczami. Panna młoda nakłada wybranej swój wianek, pan młody znalezionemu przez siebie kandydatowi – swój pęk wstążek

Zac – przyśpiewka weselna wykpiwająca zięcia, który biega po świecie zamiast dbać o dom

Żokowé tuńce – tańce dla ludzi przyglądających się weselu, których zaproszono do zabawy. Jeśli nie mieli odświętnych butów, to przed wejściem do izby zdejmowali korczi ‘drewniaki’ i tańczyli w samych żokach ‘skarpetach’ Ponieważ w żokach tańczyło się lekko, żokowé tuńce bywały szybkie, popisowe. Aby im sprostać, nieraz i pozostali weselnicy zdejmowali buty

Wykorzystano fragmenty artykułu "Tuńc" autorstwa Stanisława Gepperta i książki "Tańce kaszubskie" Pawła Szefki












Mapa strony

Autorzy strony

Bibliografia

English version