Granice administracyjne regionów nie bywają równoznaczne
z granicami etnicznymi

Powrót do strony głównej Dodaj do ulubionych
                                                   
Pismo i mowa

         Życie ludzi na wsiach płynęło wolno. Sąsiedzi często spotykali się i odwiedzali wzajemnie. Podczas międzysąsiedzkich spotkań snuto stare opowieści o strachach, wojnach, srogich panach, przekazywano legendy i podania. Dyskutowano o wszystkim, a gdy zabrakło tematów śpiewano znane pieśni świeckie i kościelne.

         Lokalne opowiadania

         Do dzisiejszego dnia przetrwały legendy i podania o wydarzeniach z minionych wieków. Rozpoczynają się one zazwyczaj słowami „Dawno, bardzo dawno temu...” i związane są z określonym miejscem, postacią lub wydarzeniem. Do najciekawszych należą legendy:

  • O Księżnej Śląska i lasce” (Laski),
  • O mroczeńskim skarbie” (Mroczeń),
  • O białej damie z pałacu mroczeńskiego”, (Mroczeń)
  • O kościółku i czarach” (Świba),
  • O cudownym zjawieniu się Świętego Idziego” (Mikorzyn),
  • O miejscu powstania kościółka na Pólku” (Bralin),
  • O herszcie zbójców Śpiku” (Kępno),
  • O kępińskim herbie” (Kępno).
  • O francuzach” (Osiny).
  • O św. Jadwidze” (Zgorzelec i Mnichowice).

             Z ustnych przekazów naszych dziadków i pradziadków poznaliśmy opowieści ludowe związane z losami, zwyczajami i wierzeniami naszych przodków.

             Gwara ludowa

             Czynnikiem decydującym o odmienności regionalnej jest język, którym posługują się mieszkańcy wiosek i miast. Na określenie mowy mieszkańców wsi używa się nazwy „gwara” lub „dialekt”
    W lokalnej gwarze naszej gminy(dialekt południowy) najczęściej występują germanizmy, zapożyczenia z okresu zaboru pruskiego oraz wyrazy z dawnej polszczyzny ogólnej.

    Słownik gwary

  • Postacie
  • Zwierzęta
  • Rośliny
  • Przedmioty
  • Czynności
  • Odzież
  • Żywność
  • Inne

    Przykład testu gwarowego opracowanego w ramach Turnieju Wiedzy o Gminie – Łęka Mroczeńska 2002 odtwórz

    Turniej Wiedzy o Gminie

             Twórczość

             Poniżej przedstawiamy sylwetki osób, których losy są szczególnie mocno związane z lokalną twórczością ludową. Nasi bohaterowie zostawili po sobie nie tylko opracowania folklorystyczne. Wielu z nich współpracowało z redakcjami gazet pisząc artykuły o życiu społeczności wiejskiej. Obok obowiązków zawodowych ze szczególna pasją oddawali się ożywieniu kultury ludności wiejskiej. Skupiali wokół siebie młodzież i pracowali w kołach teatralnych. Zebrane poniżej biografie udało się nam odtworzyć na podstawie wspomnień mieszkańców okolicznych wiosek, zapisków z kronik szkolnych szkół podstawowych, listów do przyjaciół, artykułów i wycinków prasowych. Informacje o nieżyjących dzisiaj animatorach ruchów teatralnych, są tym trwalsze, im starsze są gromadzone przez zainteresowanych folklorem XIX-wiecznej wsi pamiątki i opisy.

    Józef Majchrzak
            Urodził się 13 marca 1909r. w Osterfeld (Niemcy). W Małym Zalesiu ukończył Szkołę Powszechną, a w Rawiczu - Seminarium Nauczycielskie. Od 1928 do 1931r. pracował jako nauczyciel w szkołach powszechnych w powiecie kępińskim (Raków, Kierzno, Grębanin). 1 września 1931r. objął posadę nauczyciela i zarazem kierownika szkoły w Łęce Mroczeńskiej. Po wybuchu II wojny światowej pracował jako badacz mleka w powiecie kępińskim. 1 marca 1945r. wznowiła swą działalność Szkoła Podstawowa w Łęce, a p. Józef Majchrzak był jej pierwszym nauczycielem. Tutaj spędził kolejne 2 lata. W październiku 1947r. zrezygnował z pracy pedagogicznej by zająć się studiami muzykologicznymi we Wrocławiu.
             Od początku swojej pracy wychowawczej Majchrzak dążył do podtrzymania i rozwijania piękna kultury ludowej. Wspólnie z małżonką Wisią Zającówną prowadził amatorskie kółko teatru ludowego, które wystawiało szereg przedstawień przeplatanych tańcem i piosenką.
             Fascynacja muzyką i folklorem ludowym, studia magisterskie z etnografii muzycznej znalazły swe odzwierciedlenie w dalszych losach Józefa Majchrzaka. Po ukończeniu studiów objął on posadę kierownika Wrocławskiej Rozgłośni Radiowej. Od 1953r. z pasją i poświęceniem zajął się zbieraniem pieśni ludowych. Rezultaty swoich poszukiwań publikował na antenie wrocławskiej i ogólnopolskiej. Większość z nich spopularyzowana została w audycji cyklicznej „Gra muzyka u Kurzawy”, w której uczono dolnośląskich pieśni ludowych odszukanych przez autora, opowiadano legendy przez niego spisane i zaznajamiano słuchaczy ze zwyczajami i obyczajami ludu dolnośląskiego. W latach sześćdziesiątych, będąc kierownikiem Domu Kultury w Kątach Wrocławskich, był już na tyle znanym folklorystą, że prowadził wykłady z muzyki ludowej na Katedrze Etnografii we Wrocławiu. Od 1970r. rozpoczął pracę w Studium Nauczycielskim, a później w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej we Wrocławiu. Uwieńczeniem długich lat żmudnej pracy nad zbieraniem pieśni regionu dolnośląskiego i studiowaniu całości zagadnień folkloru muzycznego było uzyskanie w 1973r. stopnia naukowego doktora oraz publikacje książkowe. W dwóch zbiorach „Dolnośląskich pieśni ludowych” autor zawarł ponad 50 pieśni z regionu Ziemi Kępińskiej. Dziełem życia folklorysty było wydanie w 1983r. książki „Polska pieśń ludowa na Dolnym Śląsku”.
             Józef Majchrzak zmarł w 1985r. we Wrocławiu. Obok wspomnianych wcześniej publikacji zostawił po sobie rozpoczętą, choć nie wydaną pracę o muzykantach śląskich oraz wiele artykułów i esejów o tematyce folklorystycznej.

    p. Stanisław Ramza-
            Urodził się 28 marca 1927 roku w Mroczeniu. Był bardzo uzdolniony muzycznie. Bez niczyjej pomocy nauczył się nie tylko zapisu nutowego, lecz także gry na skrzypcach, mandolinie, akordeonie i tak rzadkim instrumencie, jakim jest piła. Muzyczne zdolności i społecznikowska natura sprawiły, że już w pierwszych latach po wojnie prowadził w Mroczeniu świetlicę wiejską.
            W ramach jej działalności utworzył zespoły: śpiewaczy, muzyczny i taneczny, które później połączyły się w jeden młodzieżowy zespół, który grał, śpiewał i tańczył. W swoim repertuarze miał ludowe pieśni i tańce polskie, czeskie i rosyjskie.
            O jego świetności i zasługach niech świadczy fakt, że zespół zdobywał trzykrotnie nagrody Ministra Kultury i Sztuki oraz to, że przyznano mu na stałe przechodni proporczyk tegoż Ministerstwa. Sukcesy zespołu muzycznego zachęciły Stanisława Ramzę do rozszerzenia repertuaru. Postanowił bowiem opracować widowisko regionalne pod nazwą "Wesele Mroczeńskie", oparte na oryginalnych materiałach w postaci tańców, przyśpiewek, przemówień i strojów ludowych. Trzeba było zebrać to wszystko, co zachowało się jeszcze wśród starszych mieszkańców Mroczenia, Joanki, Łęki Mroczeńskiej i Żurawińca.
            Przez wiele jesiennych i zimowych wieczorów Stanisław Ramza wędrował po wsiach z nieodłączną mandoliną. Z benedyktyńską wprost cierpliwością zapisywał przemowy weselne, notował na pięcioliniach melodie, rozpytywał.
            W całości "Wesele Mroczeńskie" zostało pokazane w 1960 roku w Kępnie z okazji obchodów 300-lecia nadania miastu praw miejskich.
            Dorobek artystyczny "Kolberga" spod Kępna (tak Stanisława Ramzę nazwał Franciszek Kirło - Nowaczyk) został częściowo wykorzystany przez Józefa Majchrzaka, który zamieścił w swoich śpiewnikach niektóre pieśni.
            Stanisław Ramza zmarł nagle 4 kwietnia 1991roku pozostawiając po sobie jedyne w swoim rodzaju dzieło, jakim jest "Wesele Mroczeńskie".

    Franciszek Kirło-Nowaczyk
             Urodził się 23.09.1907r. w Hiltrop (Westwalia) jako syn górnika emigranta – Wincentego i Jadwigi z Safatów. W 1914 roku wraz z rodziną wrócił do Polski. Po skończeniu studiów rozpoczął pracę jako nauczyciel. W czasie okupacji działał jako szef propagandy i agent wywiadu AK na terenie tzw. „Kraiku Rychtalskiego”. W 1945 roku wrócił z Maklemburgii, gdzie został przymusowo wywieziony w 1944 r. , do Żurawińca. Od 1947 roku do emerytury Franciszek Kirło-Nowaczyk pracował na stanowisku kierownika szkoły w Łęce Mroczeńskiej.
             Debiutował w 1923 roku jako poeta i prozaik. Pod pseudonimem Adama Kirło wydał w Wilnie w 1927r. zbiór wierszy pt.: „Biała lutnia”. Pisywał do rozgłośni poznańskiej Polskiego Radia reportaże o charakterze regionalnym i słuchowiska dla wsi. Tworzył wiersze dla dzieci. Po wojnie publikował swe utwory (poezja, proza, publicystyka) w takich czasopismach jak: „Wieś”, „Nowa Kultura”, „Twórczość”, „Zielony Sztandar”, „Dziś i Jutro”, „Życie Literackie”, „Południowa Wielkopolska”. W 1949r. jego wiersze wydane zostały w zbiorze pt.: „Chleb powszedni”, a 1958r. w Poznaniu ukazała się powieść „Szkoła przy topolowej drodze”. Utwór ten przedstawiał życie i działalność Ewarysta Estkowskiego – pedagoga XIX wieku. W roku 1968 ukazały się jego wspomnienia pt.: „Między Prosną a Widawą” dotyczące kępińsko-namysłowskiej działalności AK.
             Szczególną pozycję w publicystyce Kirło-Nowaczyka zajmują artykuły o tematyce regionalnej oraz felietony zamieszczane w miesięczniku „Południowa Wielkopolska” sygnowane pseudonimem Mateusz Zgrzebło.
             Wśród kilkudziesięciu publikacji na uwagę zasługują artykuły: „Skarby na poddaszu”, „O okupowanym Rychtalu”, „Kępno pod jarzmem swastyki” oraz „Leśniczówka Wesoła”. Wiele zainteresowania wśród czytelników wzbudziły artykuły „Piękne hobby i smutny epilog” – o bibliofilu Feliksie Wężyku z Mroczenia, właścicielu pałacu, w którym obecnie mieści się nasze gimnazjum.
             Franciszek Kirło-Nowaczyk za swoją twórczość był wielokrotnie wyróżniany nie tylko odznaczeniami literackimi, ale i państwowymi. Wystarczy tutaj wspomnieć o Złotym i Srebrnym Krzyżu Zasługi, Medalu X-lecia PRL czy Odznace Zasłużonego Działacza Kultury.
             Za to, że był w AK władze odmówiły mu wyższych wyróżnień.
             Pisarz zmarł 6 kwietnia 1975 r. w Łęce Mroczeńskiej, a pochowany jest na cmentarzu w Kępnie.

    Paula Wężyk
             Zwyczaje i życie ludu były inspiracją dla Pauli Wężyk- poetki urodzonej w Kępnie, pochodzącej z rodziny Wężyków, którzy rezydowali w Mroczeniu. Jej wiersze do dzisiaj żyją wśród społeczeństwa. Cyklicznie organizowane przez uczniów naszego gimnazjum wieczornice poświęcone jej twórczości przybliżają współczesnym dorobek znanej poetki.
             Gdy miała 8 lat wygrała konkurs literacki ogłoszony przez warszawski tygodnik „Wieczory rodzinne". Po śmierci ojca w 1902 roku wraz z matką przeprowadziła się z Myjomic do Poznania, gdzie rozwinęła swój talent literacki. Od 1903 roku zaczęła współpracować z „Przewodnikiem Katolickim", pisała również do pisma „Praca" i „Głos Wielkopolski". W tych dwóch pismach przez długie lata redagowała „Kącik dla dzieci i młodzieży". Jej nazwisko jako autorki widać było w innych pismach poznańskich: „Kurier Poznański", „Dziennik Poznański" i „Wielkopolanin". Była stałą współpracowniczką : „Naszego Misjonarza", „Małego Misjonarza", „Echa Afryki" i „Murzynka". Nawet w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej w „Naszym Pisemku" wydawanym przez Siostry Felicjanki można było przeczytać jej wiersze. Przez osiem lat redagowała pismo dla gospodyń wiejskich, które nosiło tytuł „Dobra Gospodyni". W 1924 roku zaczęła stale współpracować z „Przewodnikiem Katolickim", jako redaktorka działu młodzieżowego. Podczas lat międzywojennych wydała kilkanaście zbiorów wierszy i opowiadań. Napisała kilka utworów scenicznych przeznaczonych dla amatorskich teatrzyków dziecięcych.
             Paula Wężyk przez długie lata zajmowała się działalnością społeczną i charytatywną, głównie wśród młodzieży. Utrzymywała więź z młodzieżą emigracyjną. Odpisywała na setki listów czytelników z krajów europejskich i amerykańskich. Dokonywała licznych przekładów z języka niemieckiego i francuskiego

  • Rok liturgiczny - Na roraty
  • Rok liturgiczny - Nowy Rok
  • Rok liturgiczny - Popielec
  • Początek strony


    © Gimnazjum w Mroczeniu 2005