Muzea i skanseny kurpiowskie

Na terenie Puszczy Kurpiowskiej funkcjonują następujące muzea i skanseny:

  Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie:

                                            WIDOK OGÓLNY                                                                                                      Widok od rzeki Narwi

      Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika jest jednym z dwóch najstarszych w naszym kraju muzeów na wolnym powietrzu. Jego założycielem był Adam Chętnik.
      W 1923 roku na przygotowanym placu stanął pierwszy obiekt. Był to drewniany budynek po miejscowym Biurze Odbudowy .W ciągu kolejnych czterech lat przybyły budynki gospodarcze, domek dla stróża, a także altany, ławy i stoły.
       19 czerwca 1927 roku nastąpiło uroczyste otwarcie Muzeum Kurpiowskiego, jako placówki publicznej.  W następnych latach zbiory były sukcesywnie powiększane. W wyniku działań wojennych Muzeum uległo całkowitemu zniszczeniu. Eksponaty pozostawione na miejscu, oraz wywiezione do Łomży, Dębowa i Szczepankowa. Ocalały jedynie dwa odrzynki drzew bartnych, brama wejściowa od strony rzeki oraz nieliczne eksponaty żelazne. Stopniowo zaczęło przybywać obiektów. Pierwszym był drewniany kierat ze Zdrębiska .W latach 60-tych postawiono wiatrak ze wsi Plewki, spichlerz z Dylewa Starego, chałupy z Gawrych i Myszyńca Starego, chałupę z Kadzidła, bramę z Zalasa, kapliczkę oraz pomnik bohatera kurpiowskiego Stacha Konwy. Przybyło kilka obiektów, tzw. małej architektury: folosz ze wsi Jurki, studnia z żurawiem, gołębnik oraz ule. Pod koniec lat 60-tych przeniesiono spichlerz z Cięćka, kuźnię z Zalasa, olejarnię z Witowego Mostu, chałupę z tej samej wsi oraz z Baranowa i Łysych; oraz dwa obiekty dużej architektury: stodołę z Dobregolasu i oborę z Wyku.
 
                                                                                                            

                                             Wiatrak "paltrak" ze wsi Plewki                                                                     Spichlerz z Piątkowizny, pocz. XX w.

      Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce

        Obecną nazwę Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce otrzymało w grudniu 1998 roku. Utworzenie Muzeum było odpowiedzią na dążenia wielu środowisk i działaczy społecznych kontynuujących po II wojnie wysiłki Adama Chętnika oraz Franciszka Malinowskiego zapoczątkowane przez tych wybitnych społeczników w pierwszych dziesiątkach XX wieku. W początkach lat 60-tych działacze społeczni utworzyli w Ostrołęce na Fortach Bema wystawę, na której zgromadzono ponad 1000 różnych eksponatów, głównie historycznych. Zgromadzone o dużej wartości zbiory uległy rozproszeniu. Niewiele z nich trafiło do powołanego w 1975 roku Muzeum. Pierwsze lata działalności charakteryzowały się intensywnym gromadzeniem eksponatów i przygotowywaniem bazy. Na początku Muzeum otrzymało do swojej dyspozycji piętro zabytkowej kamienicy przy Placu Gen. Józefa Bema 8 wybudowanej w latach 1823-1825, popularnie zwanej "Starą Pocztą". W 1980 roku cały budynek użytkowany był już przez Muzeum. 

  Lata 80-te to intensywne działania towarzystw regionalnych i działaczy społecznych, które zaowocowały powołaniem placówek muzealnych w terenie jako filii i oddziałów Muzeum Okręgowego w Ostrołęce. Należały do nich:

1979 rok - Izba Kurpiowska w Kadzidle, przekształcona w 1991 roku w 

Zagrodę Kurpiowską zlokalizowaną przy Trasie Mazurskiej;

1983 rok - Muzeum Miejskie w Wyszkowie, zlikwidowane w marcu 2003 roku;

1983 rok - Muzeum Historyczne w Przasnyszu;

1983 rok - Izba Kurpiowska w Obrytem w Puszczy Białej, 

zlikwidowana w 1997 roku;

Zagroda Kurpiowska w Kadzidle

     Jest to zagroda typu samotniczego, zwana też koncepcją powstania skansenu w Kadzidle w roku 1991 zakładała zaprezentowanie tradycyjnego olonijną, która ma kształt wydłużonego prostokąta, w jej skład wchodzą obiekty z końca XIX i początku XX wieku. Odpowiednio zaaranżowane wnętrza budynków pozwalają przybliżyć obraz życia i pracy minionych pokoleń i wydobyć na światło dzienne zapomniane wartości kultury ludowej. Zdecydowana większość obiektów posiada wystrój zgodny z funkcjami pomieszczeń:

1. chata kurpiowska przeniesiona ze wsi Golanka, pochodząca z początku XIX wieku;

2. spichlerz ze wsi Łodziska, zbudowany w 1921r.

3. stodoła szerokofrontowa z wozownią ze wsi Tatary, pochodzi z I poł. XX wieku; dwusąsiekowa, konstrukcja zrębowa, lity bal sosnowy, dach dwuspadowy;

4. drwalnia ze wsi Kurpiewskie, pochodzi z końca XIX wieku; typowa konstrukcja zrębowa,

5. chata kurpiowska pochodząca z XIX wieku, przeniesiona w 1987r. ze wsi Brzozowy Kąt,

6. chata kurpiowska przeniesiona z Tatar, zbudowana w 1946r

7. kapliczka przydrożna z figurą św. Jana Nepomucena, drewno-rekonstrukcja

8. studnia z żurawiem

9. maneż - pomieszczenie do młocki kieratowej

10. ogrodzenia:

    - płot sztachetowy

    - płot laskowy

    - ogrodzenie kamienne

11. kierat,

12. ule kłodowe, ule skrzynkowe;

13. wozy, bryczki, sanie;

14. sieczkarnie, młocarnie, żarna;

15. krosna;

16. sprzęty gospodarcze;

   Muzeum Mazursko-Kurpiowskie w Rozogach

        Muzeum w Rozogach powstało w 1645r. Na posesji Muzeum o pow. 25 arów prowadzone są prace dające początek nowemu skansenowi. Większość eksponatów do Muzeum dostarczyli mieszkańcy Rozóg. Muzeum obejmuje 8 sal: czytelnia, Izba Mazurska, Izba Kurpiowsko-Mazurska, sala zasłużonych ludzi, kuchnia, sala wojskowa, sala kulturalna i sala  konferencyjno-naukowa.