|
|
| |
|
Sławni ludzie związani
z powiatem wołomińskim
|
| |
|
Wacław Nałkowski i
Zofia Nałkowska
|
|
Wacław Nałkowski (1851-1911), wybitny geograf i pedagog, krytyk
literacki i publicysta społeczny, autor wielu książek z dziedziny
geografii (m.in. "Wielki Atlas Geograficzny Świata"), reformator
szkolnictwa. |
|
Zofia Nałkowska (1884-1954), wybitna pisarka i poetka, autorka
wierszy, znanych opowiadań, nowel, powieści i dramatów (m.in. "Dom nad
Łąkami", "Granica", "Medaliony"); zasłużona działaczka Polski Ludowej,
dwukrotnie posłanka na Sejm PRL. |
| Nałkowscy
w Górkach pod Wołominem zamieszkali w 1895 roku. Lata spędzone w tym
domu z pewnością należą do bardzo szczęśliwych w ich życiu. Zofia
Nałkowska opisała Górki w książce "Dom nad łąkami", wspomina też o nich
w Dziennikach. W "Domu nad łąkami" pisarka przywołuje szczęśliwe lata
dzieciństwa spędzonego wraz z siostrą i rodzicami w Górkach. Wacław i
Anna Nałkowscy prowadzili dom otwarty, w którym bywali najwybitniejsi
przedstawiciele młodopolskiej epoki. Zofia i Anna wzrastały więc wśród
wybitnych intelektualistów, utalentowanych artystów, ludzi budzących
duże kontrowersje. Wielokrotnym gościem Górek był Xawery Dunikowski -
słynny rzeźbiarz, pod kierunkiem którego Hanna pracowała nad swoimi
pierwszymi rzeźbami. Wśród innych znanych osobistości goszczących w
domu Nałkowskich byli autorzy "Fortpoczt" - Cezary Jellenta - krytyk
literacki i artystyczny Młodej Polski oraz kontrowersyjna pisarka -
Maria Komornicka, która przez jakiś czas mieszkała w Górkach. Nałkowscy
byli zaprzyjaźnieni także z ówczesnymi właścicielami Wołomina - rodziną
Woyciechowskich. |
|

Rodzina Nałkowskich
Siedzą: rodzice i babka Zofii, stoją: Zofia i Hanna
|
| W
1893 roku po trzyletnim nieprzerwanym pobycie w Górkach Nałkowscy w
związku z edukacją córek, przenoszą się na okres zimy do Warszawy.
Jednak Zofia Nałkowska już jako dorosła kobieta, postanawia znowu na
stałe zamieszkać w domu w Górkach, tym razem ze swoim pierwszym mężem -
poetą Leonem Rygierem. Mieszkają razem trzy lata, wkrótce jednak ich
małżeństwo się rozpadło. Warto wspomnieć, że do Górek przyjeżdżał też
Bruno Schulz, którego talent został odkryty właśnie przez Zofię
Nałkowską. |
|

Górki - pierwsza od prawej Zofia Nałkowska
|
| |
|
Cyprian Kamil
Norwid (1821-1883)
|
|
Urodził się 24 września w 1821 roku w Laskowie-Głuchach koło Radzymina.
Spędził tam lata dziecinne i młodość. Przedstawiciel ostatniego
pokolenia romantyków. Kształcił się w Warszawie, Dreźnie, Monachium i
we Florencji. Wyjechał do Paryża, gdzie poznał Chopina i Słowackiego,
stamtąd zaś – zarobkowo – do Stanów Zjednoczonych. Po powrocie do
Paryża Norwid z trudem zarabiał na życie – jego twórczość literacka nie
znalazła zrozumienia. Żył samotnie, nie utrzymywał zbyt wielu kontaktów
ze środowiskiem emigrantów, zmagał się z postępującą głuchotą. Ostatnie
lata życia spędził w przytułku dla emigrantów w Ivry pod Paryżem, tam
też zmarł w roku 1883. |

Cyprian Kamil Norwid
|
|
| |
|
Bohdan Wodiczko (1911-1985)
|
|
W 1912 roku przyszedł na świat jeden z najwybitniejszych polskich
dyrygentów i pedagogów muzycznych - Bohdan Wodiczko. Urodził się w
Warszawie, jednak dzieciństwo i pierwsze lata młodości spędził w
Wołominie. Bohdan Wodiczko był uczniem słynnego Bierdiajewa - wybitnego
interpretatora muzyki klasycznej, zwłaszcza Ludwiga van Beethovena. Sam
Wodiczko od 1972 roku profesor Akademii Muzycznej w Warszawie
wykształcił wielu wybitnych muzyków m.in. R.Satanowskiego - dyrektora
Państwowej Opery im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu oraz Henryka Czyża
wybitnego dyrygenta m.in. Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego
Radia w Katowicach. W latach 1955-58 Bohdan Wodiczko dyrygował
orkiestrą Filharmonii Narodowej w Warszawie. Talent Wodiczki wykraczał
jednak poza granice Polski, bowiem w latach 1960-61, a następnie
1965-68 był dyrygentem orkiestry Filharmonii w Reykiawiku. Warto
również wspomnieć, że Bohdan Wodiczko był dyrektorem artystycznym opery
w Warszawie oraz Teatru Wielkiego w Łodzi. |

Bogdan Wodiczko
Fot. Andrzej Zborski
|
|
| |
|
Wiera Gran
|
| Eliasz i Luba
Goldsztajnowie mieli trzy córki. Najmłodsza z nich - Wiera - szybko
zrobiła błyskotliwą karierę i zdobyła sławę. Zadebiutowała w 1934 roku,
jako piętnastoletnia dziewczynka zaczęła występować w kabaretach. Do
wybuchu wojny nagrała ok. 40 piosenek. W nocnych lokalach, na
dancingach ("Paradise" przy Nowym Świecie 3, "Cafe Vogue" przy Złotej
7) niskim, głębokim altem śpiewała piosenki kabaretowe, sentymentalne,
tanga, walce angielskie, nagrywała płyty. |
|
|
|

W tej kamienicy na Warszawskiej spędziła swoje
dzieciństwo Wiera Gran.
|
|
Wojna przyniosła Wierze jeden z najważniejszych chyba w jej karierze
utworów - legendarny "Walc", słynną kompozycję Władysława Szpilmana
(parafraza na temat "Casanovy" Ludomira Różyckiego), do której słowa
napisał poeta Władysław Szlengel. Wiera była jedyną wykonawczynią tego
utworu, który pierwszy raz zagrano w elitarnej kawiarni "Sztuka" na
terenie żydowskiego getta (dziś jest tu jezdnia ulicy Andersa przy al.
"Solidarności"). Ta piosenka - wkradając się w małe państwo śmierci
getta - stawała się subtelnym manifestem wolności polskich Żydów - w
pewnej chwili pojawiały się w niej aluzje do muzyki Chopina.
Z getta pieśniarce pomógł się wydostać mąż,
aryjczyk - Kazimierz Jezierski. Do końca wojny mieszkała w Babicach po
Warszawą. Gdy po wojnie dla polskiego radia zdążyła nagrać zaledwie
kilka piosenek - w maju 1945 roku została aresztowana. Donos złożył
Jonas Turkow - aktor i reżyser żydowski, w gettcie zajmował się cenzurą
i organizacją występów artystycznych. Oskarżył ją o współpracę z
gestapowcami.
|

Wiera Gran zdjęcie z 1962 r.
|
|
|
Choć ostatecznie pieśniarka została uniewinniona (wsparł ją Związek
Artystów Scen Polskich i Związek Zawodowy Muzyków) oskarżenia
towarzyszyły jej jeszcze długo - pojawiły się również ze strony
organizacji żydowskich. Tak naprawdę nikt nie potrafił Wierze udowodnić
stawianych zarzutów, mimo to jej karierze towarzyszyły przykre
incydenty. W 1950 roku Wiera opuściła kraj i już nigdy na dłużej tu nie
powróciła. Do dziś mieszka w Paryżu, który jej talent przyjął cieplej
niż Polska czy Izrael. Tu występowała w najlepszych lokalach, śpiewała
z Charlesem Aznavourem. |
| |
|
Wacław Panek
|
|
Muzykolog, autor wielu książek z dziedziny muzyki rozrywkowej,
operetkowej i operowej oraz polskiej pieśni narodowej i patriotycznej;
był wydawcą i redaktorem naczelnym "Wieści Podwarszawskich", dyrektorem
wołomińskiego festiwalu "Tobie Polsko". |

Wacław Panek
|
|
| |
|
Isaac Bashevis
Singer (1904-1992)
|
|
Isaac Bashewis Singer urodził się 14 lipca 1904 roku w Leoncinie pod
Warszawą w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej - ojciec pisarza był
rabinem. W 1907 roku rodzina Singerów z Leoncina przenosi się do
Radzymina, gdzie mieszkają tylko rok. Isaac Singer w Radzyminie
rozpoczął naukę na chederze, gdzie uczył się hebrajskiego alfabetu. Z
Radzymina pamięta pożar na dworze rabina Mandełe i biegających ludzi,
przenoszących święte księgi. W 1908 roku Singerowie przenoszą się do
Warszawy na ulicę Krochmalną, gdzie Pinkas Singer obejmuje funkcję
rabina. W 1923 roku Singer objął posadę korektora w żydowskim tygodniku
literackim "Literarisze bleter", gdzie jako dziennikarz pracował jego
starszy brat Izrael Joszua. |
|

Isaac Bashevis Singer
|
|
|
Oprócz korekt pisał również recenzje oraz tłumaczył na żydowski
powieści Knuta Hamsuna, Ericha Marii Remarqua i Tomasza Manna. Debiut
literacki Singera miał miejsce w 1925 roku na łamach tegoż tygodnika.
Było to opowiadanie pt. "Na Starość". Mniej więcej więcej w tym okresie
Singer nawiązuje romans z Rachelą Poncz, która w 1929 roku rodzi mu
syna. Kontakty pisarza z synem były sporadyczne i nie najlepsze. W 1933
roku ukazuje się pierwsza powieść Singera pt. "Szatan w Goraju". Dwa
lata później pisarz wyjeżdża do Ameryki, gdzie od 10 lat przebywa jego
starszy brat ze swoją rodziną.
W Nowym Jorku mieszkał dłużej niż w Polsce.
Nigdy jednak do Ameryki nie przeniósł się naprawdę. Jego świat to
wyobraźnia, a ta swój adres miała w Polsce. Akcja siedmiu jego powieści
toczy się niemal w całości w naszym kraju. Do najbardziej znanych
należą "Rodzina Muszkatów", "Szosa", "Dwór" oraz jego kontynuacja
"Spuścizna" czy "Sztukmistrz z Lublina". Uważał, że celem pisania jest
opowiedzenie historii, że dobra historia znaczy więcej niż tuziny
przesłań. Był zdania, że wielki pisarz z najbardziej trywialnej
historii może zrobić wielką literaturę. Wśród pisarzy najbardziej
cenionych przez Singera byli Gustaw Flaubert, Fiodor Dostojewski - jego
pierwsza fascynacja literacka oraz Adam Mickiewicz, którego uważał za
geniusza. W 1978 roku pisarz otrzymuje literacką Nagrodę Nobla,
niewiele to zmienia w jego życiu. Sukces go nie zmienił, żył bardzo
skromnie. Wynajmował mieszkania, gdzie czynsze były niskie, nie kupował
drogich ubrań, nie jadał też w drogich restauracjach. Na kartach jego
twórczości często królują chochliki, dybuki i złe moce najczęściej z
małych polskich miasteczek, choćby takich jak Radzymin. Tęsknił za
polską przyrodą, często, więc w swojej wyobraźni przywoływał
radzymińskie i leoncińskie łąki.
|
|
|

Tablica pamiątkowa poświęcona Singerowi
|
| |
|
Władysław
Podkowiński (1866 - 1895)
|
|
Wybitny polski malarz impresjonista. Na wakacje przyjeżdżał do Mokrej
Wsi, czesto zatrzymywał się w pałacu w Chrzęstnem. Kilka jego obrazów
związanych jest tematycznie z tymi miejscowościami. W majątkach
Chrzęsne i Mokra Wieś w powiecie radzymińskim
spędzały ciepłe miesiące siostry de domo Koskowskie: Ewa Miłoszowa
Kotarbińska i Stanisława Julianowa Maszyńska – żony godnych malarzy,
muzykalnych, ustawionych towarzysko i łagodnych, o kilkanaście lat
starszych od Podkowińskiego, który po raz pierwszy, jako
dwudziestotrzylatek, zobaczył panią Ewę w roku 1889, kiedy już była
matką trzyletniego Tadeusza (potem znanego filozofa i logika). W roku
następnym miał przyjść na świat jej drugi syn Mieczysław (późniejszy
artysta malarz). Prawdopodobnie miłość malarza do Ewy Kotarbińskiej
była inspiracją do namalowania obrazu "Szał uniesień",
przedstawiającego nagą kobietę na rozszalałym rumaku (z twarzą Ewy
Kotarbińskiej). 24 kwietnia 1894 roku, artysta przybywszy na wystawę w
Zachęcie, zniszczył obraz przez pocięcie płótna w kawałki. Oryginał
„Szału”, pracowicie zszyty i odrestaurowany, zdobi dziś galerię w
Sukiennicach. |

Władysław Podkowiński - autoportret z 1887 roku
|
|
| Uważny widz, gdy stanie
bokiem do obrazu, w błysku
werniksu dostrzeże liczne blizny na płótnie. Przekona się, że najwięcej
uszczerbku doznała twarz kobiety na tle chrap rozpędzonego rumaka. Więc
może jest ślad prawdy w opowieściach starych ludzi, że ten i ów z
towarzystwa w twarzy naguski rozpoznał rysy tej damy? |
|

Władysław Podkowiński - Szał uniesień
|
| |
|

Chłopiec w stawie - Władysław Podkowiński, Mokra Wieś,
1892
|
| |
|

Poranek - sad w Chrzęsnem, Władysław Podkowiński, 1892
|
| |
| |
|
do góry
|
|