Menu

Mapa

Opis

Historia

Zwyczaje

Dwory

Kościoły
Pomniki

Sławni ludzie

Mniejszości narodowe

Wesele w 1860 r.

Wesele w 1979 r.

Stare fotografie Moniki

Stare fotografie Danieli

Mapa strony

Bibliografia

Autorzy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sławni ludzie związani z powiatem wołomińskim

 

Wacław Nałkowski i Zofia Nałkowska

     Wacław Nałkowski (1851-1911), wybitny geograf i pedagog, krytyk literacki i publicysta społeczny, autor wielu książek z dziedziny geografii (m.in. "Wielki Atlas Geograficzny Świata"), reformator szkolnictwa. 
     Zofia Nałkowska (1884-1954), wybitna pisarka i poetka, autorka wierszy, znanych opowiadań, nowel, powieści i dramatów (m.in. "Dom nad Łąkami", "Granica", "Medaliony"); zasłużona działaczka Polski Ludowej, dwukrotnie posłanka na Sejm PRL.
     Nałkowscy w Górkach pod Wołominem zamieszkali w 1895 roku. Lata spędzone w tym domu z pewnością należą do bardzo szczęśliwych w ich życiu. Zofia Nałkowska opisała Górki w książce "Dom nad łąkami", wspomina też o nich w Dziennikach. W "Domu nad łąkami" pisarka przywołuje szczęśliwe lata dzieciństwa spędzonego wraz z siostrą i rodzicami w Górkach. Wacław i Anna Nałkowscy prowadzili dom otwarty, w którym bywali najwybitniejsi przedstawiciele młodopolskiej epoki. Zofia i Anna wzrastały więc wśród wybitnych intelektualistów, utalentowanych artystów, ludzi budzących duże kontrowersje. Wielokrotnym gościem Górek był Xawery Dunikowski - słynny rzeźbiarz, pod kierunkiem którego Hanna pracowała nad swoimi pierwszymi rzeźbami. Wśród innych znanych osobistości goszczących w domu Nałkowskich byli autorzy "Fortpoczt" - Cezary Jellenta - krytyk literacki i artystyczny Młodej Polski oraz kontrowersyjna pisarka - Maria Komornicka, która przez jakiś czas mieszkała w Górkach. Nałkowscy byli zaprzyjaźnieni także z ówczesnymi właścicielami Wołomina - rodziną Woyciechowskich.


Rodzina Nałkowskich
Siedzą: rodzice i babka Zofii, stoją: Zofia i Hanna

     W 1893 roku po trzyletnim nieprzerwanym pobycie w Górkach Nałkowscy w związku z edukacją córek, przenoszą się na okres zimy do Warszawy. Jednak Zofia Nałkowska już jako dorosła kobieta, postanawia znowu na stałe zamieszkać w domu w Górkach, tym razem ze swoim pierwszym mężem - poetą Leonem Rygierem. Mieszkają razem trzy lata, wkrótce jednak ich małżeństwo się rozpadło. Warto wspomnieć, że do Górek przyjeżdżał też Bruno Schulz, którego talent został odkryty właśnie przez Zofię Nałkowską.


Górki - pierwsza od prawej Zofia Nałkowska

 

Cyprian Kamil Norwid (1821-1883)

     Urodził się 24 września w 1821 roku w Laskowie-Głuchach koło Radzymina. Spędził tam lata dziecinne i młodość. Przedstawiciel ostatniego pokolenia romantyków. Kształcił się w Warszawie, Dreźnie, Monachium i we Florencji. Wyjechał do Paryża, gdzie poznał Chopina i Słowackiego, stamtąd zaś – zarobkowo – do Stanów Zjednoczonych. Po powrocie do Paryża Norwid z trudem zarabiał na życie – jego twórczość literacka nie znalazła zrozumienia. Żył samotnie, nie utrzymywał zbyt wielu kontaktów ze środowiskiem emigrantów, zmagał się z postępującą głuchotą. Ostatnie lata życia spędził w przytułku dla emigrantów w Ivry pod Paryżem, tam też zmarł w roku 1883.


Cyprian Kamil Norwid

 

Bohdan Wodiczko (1911-1985)

     W 1912 roku przyszedł na świat jeden z najwybitniejszych polskich dyrygentów i pedagogów muzycznych - Bohdan Wodiczko. Urodził się w Warszawie, jednak dzieciństwo i pierwsze lata młodości spędził w Wołominie. Bohdan Wodiczko był uczniem słynnego Bierdiajewa - wybitnego interpretatora muzyki klasycznej, zwłaszcza Ludwiga van Beethovena. Sam Wodiczko od 1972 roku profesor Akademii Muzycznej w Warszawie wykształcił wielu wybitnych muzyków m.in. R.Satanowskiego - dyrektora Państwowej Opery im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu oraz Henryka Czyża wybitnego dyrygenta m.in. Wielkiej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia w Katowicach. W latach 1955-58 Bohdan Wodiczko dyrygował orkiestrą Filharmonii Narodowej w Warszawie. Talent Wodiczki wykraczał jednak poza granice Polski, bowiem w latach 1960-61, a następnie 1965-68 był dyrygentem orkiestry Filharmonii w Reykiawiku. Warto również wspomnieć, że Bohdan Wodiczko był dyrektorem artystycznym opery w Warszawie oraz Teatru Wielkiego w Łodzi.


Bogdan Wodiczko
Fot. Andrzej Zborski

 

Wiera Gran

Eliasz i Luba Goldsztajnowie mieli trzy córki. Najmłodsza z nich - Wiera - szybko zrobiła błyskotliwą karierę i zdobyła sławę. Zadebiutowała w 1934 roku, jako piętnastoletnia dziewczynka zaczęła występować w kabaretach. Do wybuchu wojny nagrała ok. 40 piosenek. W nocnych lokalach, na dancingach ("Paradise" przy Nowym Świecie 3, "Cafe Vogue" przy Złotej 7) niskim, głębokim altem śpiewała piosenki kabaretowe, sentymentalne, tanga, walce angielskie, nagrywała płyty.

    
W tej kamienicy na Warszawskiej spędziła swoje dzieciństwo Wiera Gran.

     Wojna przyniosła Wierze jeden z najważniejszych chyba w jej karierze utworów - legendarny "Walc", słynną kompozycję Władysława Szpilmana (parafraza na temat "Casanovy" Ludomira Różyckiego), do której słowa napisał poeta Władysław Szlengel. Wiera była jedyną wykonawczynią tego utworu, który pierwszy raz zagrano w elitarnej kawiarni "Sztuka" na terenie żydowskiego getta (dziś jest tu jezdnia ulicy Andersa przy al. "Solidarności"). Ta piosenka - wkradając się w małe państwo śmierci getta - stawała się subtelnym manifestem wolności polskich Żydów - w pewnej chwili pojawiały się w niej aluzje do muzyki Chopina.
     Z getta pieśniarce pomógł się wydostać mąż, aryjczyk - Kazimierz Jezierski. Do końca wojny mieszkała w Babicach po Warszawą. Gdy po wojnie dla polskiego radia zdążyła nagrać zaledwie kilka piosenek - w maju 1945 roku została aresztowana. Donos złożył Jonas Turkow - aktor i reżyser żydowski, w gettcie zajmował się cenzurą i organizacją występów artystycznych. Oskarżył ją o współpracę z gestapowcami.


Wiera Gran zdjęcie z 1962 r.

     Choć ostatecznie pieśniarka została uniewinniona (wsparł ją Związek Artystów Scen Polskich i Związek Zawodowy Muzyków) oskarżenia towarzyszyły jej jeszcze długo - pojawiły się również ze strony organizacji żydowskich. Tak naprawdę nikt nie potrafił Wierze udowodnić stawianych zarzutów, mimo to jej karierze towarzyszyły przykre incydenty. W 1950 roku Wiera opuściła kraj i już nigdy na dłużej tu nie powróciła. Do dziś mieszka w Paryżu, który jej talent przyjął cieplej niż Polska czy Izrael. Tu występowała w najlepszych lokalach, śpiewała z Charlesem Aznavourem.
 

Wacław Panek

     Muzykolog, autor wielu książek z dziedziny muzyki rozrywkowej, operetkowej i operowej oraz polskiej pieśni narodowej i patriotycznej; był wydawcą i redaktorem naczelnym "Wieści Podwarszawskich", dyrektorem wołomińskiego festiwalu "Tobie Polsko".


Wacław Panek

 

Isaac Bashevis Singer (1904-1992)

     Isaac Bashewis Singer urodził się 14 lipca 1904 roku w Leoncinie pod Warszawą w ortodoksyjnej rodzinie żydowskiej - ojciec pisarza był rabinem. W 1907 roku rodzina Singerów z Leoncina przenosi się do Radzymina, gdzie mieszkają tylko rok. Isaac Singer w Radzyminie rozpoczął naukę na chederze, gdzie uczył się hebrajskiego alfabetu. Z Radzymina pamięta pożar na dworze rabina Mandełe i biegających ludzi, przenoszących święte księgi. W 1908 roku Singerowie przenoszą się do Warszawy na ulicę Krochmalną, gdzie Pinkas Singer obejmuje funkcję rabina. W 1923 roku Singer objął posadę korektora w żydowskim tygodniku literackim "Literarisze bleter", gdzie jako dziennikarz pracował jego starszy brat Izrael Joszua. 


Isaac Bashevis Singer

     Oprócz korekt pisał również recenzje oraz tłumaczył na żydowski powieści Knuta Hamsuna, Ericha Marii Remarqua i Tomasza Manna. Debiut literacki Singera miał miejsce w 1925 roku na łamach tegoż tygodnika. Było to opowiadanie pt. "Na Starość". Mniej więcej więcej w tym okresie Singer nawiązuje romans z Rachelą Poncz, która w 1929 roku rodzi mu syna. Kontakty pisarza z synem były sporadyczne i nie najlepsze. W 1933 roku ukazuje się pierwsza powieść Singera pt. "Szatan w Goraju". Dwa lata później pisarz wyjeżdża do Ameryki, gdzie od 10 lat przebywa jego starszy brat ze swoją rodziną. 
     W Nowym Jorku mieszkał dłużej niż w Polsce. Nigdy jednak do Ameryki nie przeniósł się naprawdę. Jego świat to wyobraźnia, a ta swój adres miała w Polsce. Akcja siedmiu jego powieści toczy się niemal w całości w naszym kraju. Do najbardziej znanych należą "Rodzina Muszkatów", "Szosa", "Dwór" oraz jego kontynuacja "Spuścizna" czy "Sztukmistrz z Lublina". Uważał, że celem pisania jest opowiedzenie historii, że dobra historia znaczy więcej niż tuziny przesłań. Był zdania, że wielki pisarz z najbardziej trywialnej historii może zrobić wielką literaturę. Wśród pisarzy najbardziej cenionych przez Singera byli Gustaw Flaubert, Fiodor Dostojewski - jego pierwsza fascynacja literacka oraz Adam Mickiewicz, którego uważał za geniusza. W 1978 roku pisarz otrzymuje literacką Nagrodę Nobla, niewiele to zmienia w jego życiu. Sukces go nie zmienił, żył bardzo skromnie. Wynajmował mieszkania, gdzie czynsze były niskie, nie kupował drogich ubrań, nie jadał też w drogich restauracjach. Na kartach jego twórczości często królują chochliki, dybuki i złe moce najczęściej z małych polskich miasteczek, choćby takich jak Radzymin. Tęsknił za polską przyrodą, często, więc w swojej wyobraźni przywoływał radzymińskie i leoncińskie łąki.


Tablica pamiątkowa poświęcona Singerowi

 

 Władysław Podkowiński (1866 - 1895)

     Wybitny polski malarz impresjonista. Na wakacje przyjeżdżał do Mokrej Wsi, czesto zatrzymywał się w pałacu w Chrzęstnem. Kilka jego obrazów związanych jest tematycznie z tymi miejscowościami. W majątkach Chrzęsne i Mokra Wieś w powiecie radzymińskim spędzały ciepłe miesiące siostry de domo Koskowskie: Ewa Miłoszowa Kotarbińska i Stanisława Julianowa Maszyńska – żony godnych malarzy, muzykalnych, ustawionych towarzysko i łagodnych, o kilkanaście lat starszych od Podkowińskiego, który po raz pierwszy, jako dwudziestotrzylatek, zobaczył panią Ewę w roku 1889, kiedy już była matką trzyletniego Tadeusza (potem znanego filozofa i logika). W roku następnym miał przyjść na świat jej drugi syn Mieczysław (późniejszy artysta malarz). Prawdopodobnie miłość malarza do Ewy Kotarbińskiej była inspiracją do namalowania obrazu "Szał uniesień", przedstawiającego nagą kobietę na rozszalałym rumaku (z twarzą Ewy Kotarbińskiej). 24 kwietnia 1894 roku, artysta przybywszy na wystawę w Zachęcie, zniszczył obraz przez pocięcie płótna w kawałki. Oryginał „Szału”, pracowicie zszyty i odrestaurowany,  zdobi dziś galerię w Sukiennicach. 


Władysław Podkowiński - autoportret z 1887 roku

Uważny widz, gdy stanie bokiem do obrazu, w błysku werniksu dostrzeże liczne blizny na płótnie. Przekona się, że najwięcej uszczerbku doznała twarz kobiety na tle chrap rozpędzonego rumaka. Więc może jest ślad prawdy w opowieściach starych ludzi, że ten i ów z towarzystwa w twarzy naguski rozpoznał rysy tej damy?


Władysław Podkowiński - Szał uniesień

 


Chłopiec w stawie - Władysław Podkowiński, Mokra Wieś, 1892

 


Poranek - sad w Chrzęsnem, Władysław Podkowiński, 1892

 
 

do góry