Marko Syrnyk
Program nauczania języka ukraińskiego w zakresie szkoły podstawowej. Międzyszkolne i międzyklasowe zespoły nauczania.

Założenia Programowo-organizacyjne

Wstęp

Organizacja nauczania języka ukraińskiego w Polsce, jako języka ojczystego dzieci i młodzieży należącej do ukraińskiej mniejszości narodowej, realizowana jest obecnie w kilku formach:
- przedszkolach prowadzących naukę tego języka
- szkołach podstawowych z językiem ukraińskim
- gimnazjach z językiem ukraińskim
- liceach ogólnokształcących z językiem ukraińskim
- międzyszkolnych lub (i) międzyklasowych zespołach nauki języka ukraińskiego.

Prowadzenie międzyszkolnych zespołów nauki tego języka, wynika ze specyficznego położenia mniejszości ukraińskiej, tj. rozproszenia po całym niemalże terytorium RP, wskutek przeprowadzenia w 1947 roku przesiedleńczej akcji „Wisła”. Zespoły te skupiają w chwili obecnej największą liczbę dzieci ukraińskich. Niestety, pomimo prawie już 50-letniej ich historii, nie doczekały się do dzisiaj opracowania odrębnego programu nauczania, dostosowanego do szczególnych warunków tego typu nauczania oraz do poważnie zmniejszonego (w stosunku do szkół ukraińskich) tygodniowego pensum godzinowego. Niniejsze opracowanie ma tę lukę zapełnić. „Podstawy programowe...” uwzględniają specyficzne warunki w jakich prowadzone jest nauczanie języka ukraińskiego w zespołach. Dostosowane zostały do realnych możliwości zarówno nauczyciela, jak i uczniów korzystających z tej formy nauczania. Niemniej jednak podstawowy cel nauczania pozostaje niezmienny. Uczniowie w trakcie 6-cio letniego toku nauki powinni posiąść optymalną sprawność językową, opanować podstawową terminologię oraz słownictwo w takim zakresie, by móc płynnie posługiwać się swoim językiem ojczystym w mowie i piśmie, poznać dziedzictwo kulturalne swoich przodków, a także poznać Ukrainę dzisiejszą – swoją duchową Ojczyznę. Dobór materiału i treści programowych ma jednocześnie za zadanie kształtowanie wartościowych, ogólnoludzkich postaw społeczno-moralnych uczniów, opartych o podstawowe wartości humanistyczne. Pomimo tego, że w zespołach znajdują się uczniowie z różnych klas, w „Podstawach programowych...” materiał przewidziany do opanowania został przedstawiony w rozbiciu na poszczególne grupy wiekowe. Ma to ułatwić nauczycielowi stawianie wymagań zgodnych z aktualnymi możliwościami dzieci. Materiał programowy jest też ściśle skorelowany z programem nauki języka polskiego w szkole podstawowej – przy zmniejszonej liczbie godzin w tygodniu, nauczyciel może korzystać z umiejętności opanowanych już na języku polskim. W ten sposób oszczędza czas, a jednocześnie nie musi wyćwiczonych już umiejętności dublować, często wystarczy je jedynie utrwalić, przy zastosowaniu ukraińskiej terminologii.

CELE KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA

Podstawowym celem nauczania języka ukraińskiego jest wykształcenie optymalnej sprawności językowej w zakresie mówienia, pisania, czytania, umiejętności pracy z tekstem. W szczególności zaś:
- kształtowanie umiejętności swobodnego i komunikatywnego wypowiadania się w języku ukraińskim
- poszerzanie zasobu słownictwa czynnego i biernego
- kształtowanie umiejętności pisania i czytania, zaznajomienie ze strukturą języka, terminologią i zasadami jego funkcjonowania
- poznanie literatury ukraińskiej oraz spuścizny kulturalnej swego narodu
- zaznajomienie z zarysem historii i geografii Ukrainy
- kształcenie umiejętności samodzielnej pracy z książką i słowem pisanym
- kształtowanie umiejętności i wdrażanie do pracy samokształceniowej w zakresie poszerzania swoich umiejętności językowych
- kształcenie wrażliwości estetycznej, przygotowanie do odbioru dzieł sztuki teatralnej, filmowej, radiowej, telewizyjnej oraz innych form kultury
- budzenie zainteresowań kulturą materialną i duchową swego narodu
- kształcenie motywacji do nauki języka ukraińskiego oraz do czynnego posługiwania się nim w mowie i piśmie
- poznanie elementów folkloru ukraińskiego, regionalnych i etnicznych różnic (Łemkowie, Bojkowie, Huculi itp.).
Wprowadzenie tego elementu wiąże się z faktem przebywania w jednym miejscu dzieci z różnych regionów.

W efekcie realizacji programu nauczania języka ukraińskiego uczeń powinien posiąść umiejętności

W klasach I-III :

W zakresie mówienia i pisania:

- czytelnie, płynnie i kształtnie pisać wyrazy, zdania i tekst
- posiadać zasób słownictwa umożliwiający komunikatywne porozumiewanie się w języku ukraińskim
- znać podstawową terminologię ukraińską, umożliwiającą mu prawidłowe rozumienie i wykonywanie poleceń
- poprawnie nazywać podstawowe rzeczy i zjawiska dostępne w sferze najbliższego środowiska społeczno-przyrodniczego
- wypowiadać się w rozwiniętej formie na tematy związane z doświadczeniem życiowym, przeżyciami i lekturą, z zastosowaniem poprawnej formy gramatycznej i stylistycznej języka

- opisywać przedmiot na podstawie bezpośredniej obserwacji
- przestrzegać poprawności ortograficznej w zakresie poznanych zasad i opracowanego słownictwa
- układać zdania z zachowaniem odpowiedniej formy gramatycznej i stylistycznej języka
- dokonywać korekty napisanego tekstu poprzez sprawdzenie ze wzorem
- prawidłowo akcentować poznane wyrazy

w zakresie czytania i pracy z tekstem:

- czytać po cichu ze zrozumieniem proste i krótkie teksty
- poprawnie i płynnie czytać głośno proste teksty
- recytować wiersze z pamięci z zachowaniem poprawnej intonacji
- odróżniać wiersz od prozy
- dzielić się wrażeniami na temat swoich przeżyć, odczuć
- dzielić się wrażeniami na temat lektury, oglądanych filmów dla dzieci itp.
- określać kolejność zdarzeń w utworze literackim
- wynajdywać w utworze literackim określone fragmenty

w zakresie wiedzy o języku:

- wyróżniać zdania, wyrazy, sylaby, głoski; znać odpowiednią terminologię
- rozpoznawać części mowy: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik; opanować odpowiednią terminologię
- określać formy rzeczownika: liczbę i rodzaj
- określać formy czasownika: liczbę, osobę i czas
- określać formy przymiotnika: liczbę, rodzaj, stopień
- rozpoznawać zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące

W klasach IV – VI

W zakresie mówienia , czytania i pisania:

- wypowiadać się w rozwiniętej i uporządkowanej formie na różne tematy
- swobodnie porozumiewać się w języku ukraińskim
- układać i pisać opowiadanie, opis, charakterystykę
- pisać i adresować list
- stosować poznane zasady pisowni
- dotrzymywać prawidłowej intonacji wyrazów
- znać i stosować ukraińską terminologię

W zakresie czytania i pracy z tekstem:

- czytać płynnie głośno i po cichu ze zrozumieniem teksty w języku ukraińskim
- dokonywać oceny bohatera i zdarzeń utworu literackiego, uzasadniać swój osąd
- wykazać się znajomością kilku utworów literackich oraz znać postacie głównych twórców literatury ukraińskiej
- opracować kilka tematów związanych z historią i geografią Ukrainy
- wskazywać postacie główne i drugorzędne

W zakresie wiedzy o języku:

- poznać strukturę języka ukraińskiego oraz podstawowe zasady jego funkcjonowania
- rozpoznawać części mowy i części zdania
- różnicować rodzaje zdań
- rozwijać zdania proste i skracać rozwinięte
- korzystać ze słownika ortograficznego

TREŚCI KSZTAŁCENIA I WYCHOWANIA

KLASA I

/3 godziny tygodniowo/

Ćwiczenia w czytaniu i opracowywaniu tekstów – okres wstępny

Słuchanie czytanych, opowiadanych przez nauczyciela lub odtwarzanych za pomocą magnetofonu lub magnetowidu bajek, baśni i innych utworów literackich, dostosowanych do wieku uczniów.
Nauka prostych wierszyków, w tym charakterystycznych dla ukraińskiej literatury dziecięcej “скоромовок” і “ лічилок”.
Wspólne odtwarzanie piosenek dziecięcych, inscenizacja ruchem.
Formułowanie wypowiedzi na tematy z życia dzieci, wysłuchanych utworów, omawianie ich treści, omawianie treści ilustracji, nazywanie rzeczy i zjawisk, w tym przedmiotów związanych ze szkołą („дошка, крейда, губка, зошит, книжка, буквар, вправи, ручка, перо, олівець, кольорові олівці, пенал, урок, лавка, стілець”).
Ćwiczenia związane z prawidłową wymową, poprawną formą gramatyczną i stylistyczną języka oraz z zastosowywaniem poprawnych zwrotów i wyrażeń.

Ćwiczenia w mówieniu, czytaniu i pisaniu

Nauka pisania liter i wyrazów. Zwrócenie uwagi na poprawne odtwarzanie kształtu liter i ich połączenia w wyrazie.
Analiza i synteza wzrokowa i słuchowa wyrazów.
Przepisywanie wyrazów, zdań i krótkich tekstów.
Poprawne pisanie swojego imienia i nazwiska.
Pisanie z pamięci i ze słuchu prostych, kilkuzdaniowych tekstów.
Ustne, kilkuzdaniowe wypowiedzi.
Płynne czytanie prostych tekstów.
Samorzutne, swobodne i ukierunkowane wypowiedzi uczniów na tematy z ich sfery najbliższego poznania, wysłuchanych lub przeczytanych utworów, przeżyć i odczuć.
Recytacja wierszy.
Wypowiedzi na temat ilustracji, historyjek.
Układanie wyrazów z rozsypanki literowej.
Nadawanie tytułów ilustracjom.
Samodzielne układanie i zapisywanie zdań z podanych wyrazów.
Ćwiczenia w poprawnym akcentowaniu.

Ćwiczenia z zakresu gramatyki , ortografii i frazeologii

Podział wyrazów na głoski , litery i sylaby z zastosowaniem ukraińskiej terminologii “голосна, приголосна, склад”. Wyróżnianie samogłosek. Wskazywanie liczby wyrazów w zdaniu. Podział wyrazów na sylaby.
Wymowa i pisownia głosek: я-ю-є-ї.
Zmiękczenie wyrazów z zastosowaniem głosek jotowanych, samogłoski „i” oraz znaku miękkiego. Apostrof (praktycznie).
Wielka litera na początku zdania oraz w nazwach własnych.
Kropka, pytajnik, wykrzyknik, przecinek przy wyliczaniu.
Rzeczowniki jako wyrazy oznaczające ludzi, zwierzęta, rośliny i rzeczy. Liczba mnoga i pojedyncza ( II semestr).
Czasowniki jako wyrazy oznaczające czynność. Liczba czasowników. (II semestr).
Zamiana „ i-o” w prostych i powszechnie stosowanych wyrazach, jako cecha charakterystyczna języka ukraińskiego.
Wprowadzenie i utrwalenie niezbędnej terminologii.
Wyjaśnianie i opracowywanie nieznanych słów.
Nazywanie czynności, cech przedmiotów, zjawisk, samych rzeczy, ludzi, zwierząt.
Opisy prostych przedmiotów.
Wskazywanie zdań w tekście i wyróżnianie w mowie.
Rozwijanie zdań.
Zasady przenoszenia wyrazów. Różnice w przenoszeniu (gazety, czasopisma).

Tematyka

Rodzina, dom, szkoła.
Zachowanie w szkole, w drodze do szkoły, podczas zabaw.
Poszanowanie rodziców i osób starszych.
Poszanowanie własności osobistej.
Przyroda , zmiany zachodzące w przyrodzie.
Godło i barwy narodowe Ukrainy.
Kijów i Dniepr.

Współżycie i współpraca w grupie, wzajemna pomoc członkom grupy.
Poszanowanie inności, wzajemna integracja.
Postawy asertywności, szacunku dla siebie i innych, dumy z własnej przynależności narodowej .

LEKTURA
Należy wybrać z podanego wykazu:
- dwie pozycje do przeczytania w całości lub obszernych fragmentach przez nauczyciela w klasie
- jedną pozycję do samodzielnego przeczytania w domu.
Кoза-Дереза - українська народна казка
Три доньки - українська народна казка
Зайчик і лисичка – українська народна казка
“Ка”, “ва”, “ко” та учень Федько - Степан Олійник
Мороз сідає – Євген Гуцало
Нехайло – українська народна казка
Колосок – українська народна казка
Найласкавіші руки – Василь Сухомлинський
Як квітень до березня в гості їздив - українська народна казка
Ріпка - українська народна казка (за І.Франком)
Тарас Шевченко – Дмитро Красицький
Сонце, мороз і вітер - українська народна казка
Рукавичка - українська народна казка
Колобок - yкраїнська народна казка

KLASA II
/3 godziny tygodniowo/

Ćwiczenia w czytaniu i opracowywaniu tekstów

Wdrażanie do głośnego i cichego czytania ze zrozumieniem. Czytanie z podziałem na role. Właściwe stosowanie akcentu.

Słuchanie tekstu czytanego przez nauczyciela.
Słuchanie nagrań baśni, utworów poetyckich i innych utworów literackich.
Zbiorowe czytanie i omawianie tekstów i lektur.
Ustalanie kolejności zdarzeń.
Ilustrowanie czytanek i wierszy.
Rozmowa na temat przeczytanych tekstów, nawiązywanie do doświadczeń i przeżyć
dzieci.
Podpisywanie rysunków, nadawanie tytułów.

Zbiorowe wyodrębnianie postaci w utworach literackich.

Wyszukiwanie określonych fragmentów lub wyrazów.
Nauka wierszy na pamięć.
Inscenizacja wybranych utworów literackich.
Wyrażanie własnego sądu o postaciach.

Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu

Swobodne i ukierunkowane wypowiedzi dzieci na tematy dotyczące własnych
przeżyć oraz na tematy związane z opracowanymi tekstami.
Rozmowy nauczyciela z dziećmi.
Słuchanie opowiadań nauczyciela.
Indywidualne opowiadanie ulubionych utworów z literatury dziecięcej.
Omawianie treści ilustracji.
Indywidualne i zbiorowe układanie zdań.
Porządkowanie zdań w rozsypance wyrazowej.
Przepisywanie połączone z przekształcaniem , rozwijaniem i uzupełnianiem zdań.
Pisanie z pamięci i ze słuchu.
Ćwiczenia w poprawnym łączeniu liter.

Ćwiczenia gramatyczno-ortograficzne

Podział wyrazów na sylaby, przenoszenie wyrazów (utrwalenie).
Różnicowanie głosek w wyrazach.
Rozpoznawanie rzeczownika, czasownika oraz ich liczby.
Przekształcanie rzeczowników i czasowników ze względu na ich liczbę.
Zdania oznajmujące, pytające i rozkazujące. Układanie odpowiednich zdań.
Wyrazy określające rzeczownik – przymiotniki.
Pisownia wyrazów z „ї, й, я, ю, є, йо, ьо”.
Pisownia wyrazów z „л” oraz „ль, ля, лє, лі, лю”.
Znak „ь” w zakończeniach „ться”.
Wymiana „o, e” w „i” w prostych i powszechnie używanych wyrazach.
Apostrof (praktycznie).
Alfabet.
Ćwiczenia słownikowe, frazeologiczne i syntaktyczne

Wzbogacanie i poszerzanie zasobu słownictwa poprzez:
nazywanie przedmiotów, zjawisk lub cech, uczuć, czynności
wyjaśnianie nieznanych wyrazów w tekstach, tworzenie specjalnych słowniczków z tymi wyrazami
dobór wyrazów o znaczeniu przeciwnym
poszerzanie słownictwa dotyczącego pojęć społecznych i przyrodniczych
grupowanie wyrazów – słowniczki tematyczne.

Tematyka

Wakacje. Przyjaźń. Mój przyjaciel. Wzajemne zrozumienie, poszanowanie godności innych, pomoc w różnych sytuacjach.
Zabawy i zainteresowania. Odpowiedzialność za wykonanie powierzonego zadania.
Aktywny udział w życiu grupy, własne inicjatywy.
Rodzina. Kultura współżycia w rodzinie. Szacunek wobec rodziców. Pomoc członkom rodziny.
Obrzędy i zwyczaje naszych przodków. Szacunek dla tradycji. Kultywowanie tradycji. Region skąd pochodzą rodzice.
Miasta Ukrainy. Życie i praca ludzi w Ukrainie.

Lektura

Z podanego zestawu należy wybrać:
- co najmniej 2 pozycje do przeczytania przez nauczyciela w całości lub obszernych fragmentach w klasie
- co najmniej 2 pozycje lub jej obszerne fragmenty do przeczytania przez uczniów w klasie
- co najmniej 1 pozycję do samodzielnego przeczytania ( w całości) przeз uczniów w domu

У пригоді - українська народна казка (у записі Олени Пчілки)
Лебідь, щука і рак – казка
Ярчик і Юрчик у Карпатах - М.Левицький
Великодня пригода – Леся Храплива
Кіт і миша – Іван Крип,якевич
Ведмідь – Іван Крип,якевич
Лисиця та вовк – українська народна казка
Хліб святий – Іван Сенченко
Мандри жолудя – Дмитро Чередниченко
Івасик і Тарасик – Михайло Коцюбинський
Котик і півник – українська народна казка

KLASA III
/Trzy godziny tygodniowo/

Ćwiczenia w czytaniu i opracowywaniu tekstów

Słuchanie tekstu czytanego przez nauczyciela. Słuchanie nagrań utworów literackich z płyt lub kaset.
Zbiorowe i indywidualne czytanie książek i czasopism („Світанок”).
Czytanie indywidualne – głośne z rozumieniem treści. Przestrzeganie prawidłowego akcentu.
Czytanie ciche i czytanie z podziałem na role.
Zbiorowe i indywidualne omawianie książek, czasopism dla dzieci, prezentacje przez uczniów lektury.
Wyodrębnianie zdarzeń i postaci w utworach literackich.
Ustalanie kolejności zdarzeń.
Ocena postępowania bohaterów utworu.
Uzasadnianie swojej oceny.
Wybór odpowiednich do wskazań nauczyciela fragmentów.
Wyróżnianie dialogu.
Recytacja wierszy.


Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu

Rozmowy nauczyciela z uczniami.
Słuchanie opowiadań nauczyciela.

Dłuższe wypowiedzi uczniów na tematy wydarzeń, przeżyć, lektury.
Poprawne i precyzyjne formułowanie pytań.
Omawianie treści ilustracji.
Nadawanie tytułów ilustracjom i fragmentom tekstów.
Ustne sprawozdania z wykonania powierzonego zadania.
Uzupełnianie tekstów, przepisywanie, przekształcanie i porządkowanie tekstów.
Ćwiczenia w kształtnym pisaniu.
Układanie planów czytanek w formie zdań i równoważników zdań.
Próby opisu przedmiotów.
Pisanie ze słuchu.

Ćwiczenia z gramatyki i ortografii

Rozpoznawanie rzeczownika, czasownika i przymiotnika.
Zdania rozkazujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe.
Czas, liczba i osoba czasownika.
Stopniowanie przymiotnika.
Zaimki osobowe, ćwiczenia praktyczne.
Wielka litera – ćwiczenia utrwalające.
Znak „ь” w zakończeniach wyrazów.
Dwuznaki “дз, дж”.
Pisownia wyrazów z podwojonymi spółgłoskami.
Wymiana i – e, o w wyrazach.
Zapis głoski „l” w wyrazach. Pisownia „я, ю, є, ї”.
Apostrof – zasady pisowni.

Ćwiczenia słownikowe, frazeologiczne i syntaktyczne

Systematyczne poszerzanie zasobu słownictwa.
Dobór wyrazów o znaczeniu podobnym, przeciwnym oraz wyrazów pokrewnych.
Słowniczki tematyczne i specjalistyczne.
Dobieranie związków frazeologicznych.
Wyjaśnianie niezrozumiałych wyrazów.

Tematyka

Wakacje. Przyjaźń i koleżeństwo.
Normy współżycia rodzinnego i społecznego.
Bezpieczeństwo.
Człowiek i przyroda.
Obowiązki i zadania. Samoocena i ocena wykonania zadania.
Kultywowanie tradycji rodzinnych i narodowych. Szacunek dla dziedzictwa i spuścizny narodowej.
Elementy folkloru zachodnio-ukraińskiego.

Legendy starokijowskie.
Taras Szewczenko.
Ukraińskie krajobrazy.

Lektura

Z podanego wykazu należy wybrać:
- 2 pozycje do przeczytania przez nauczyciela w klasie
- 2 pozycje do przeczytania przez uczniów w klasie
- 2 pozycje do przeczytania przez uczniów w domu



KLASA IV
/3 godziny tygodniowo/

KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE

Ćwiczenia w mówieniu, czytaniu i pisaniu

A. Formy wypowiedzi

Utrwalanie i doskonalenie form ćwiczonych w klasach poprzednich.
Wypowiedzi jednozdaniowe i kilkuzdaniowe na tematy z życia i lektury.
Opowiadanie twórcze i odtwórcze oparte na doświadczeniach ucznia oraz na podstawie lektury, filmów.
Inscenizacja scenek z życia klasy, fragmentów utworów literackich, zabaw dziecięcych.
B. Ćwiczenia związane z kształceniem sprawności językowej

1. Ćwiczenia słownikowe
Wzbogacanie słownictwa czynnego i biernego ucznia.
Nazywanie rzeczy, czynności, cech przedmiotów i osób.
Nazywanie uczuć.
Grupowanie wyrazów wokół określonego tematu, dobieranie wyrazów bliskoznacznych, dobór odpowiednich wyrazów i zwrotów.
Dobieranie wyrazów o znaczeniu przeciwstawnym.
Znaczeniowe i uczuciowe odcienie wyrazów.
Wdrażanie do korzystania ze słownika języka ukraińskiego i słownika polsko-ukraińskiego oraz ukraińsko-polskiego.

2.Ćwiczenia gramatyczno-stylistyczne

Tworzenie zdań oznajmujących.
Posługiwanie się spójnikami, zaimkami oraz przyimkami w wypowiedzi.
Intonacja zdania mówionego i jej interpunkcyjne odpowiedniki w piśmie.
Wskazywanie w utworach wierszowanych wyrazów rymujących się, epitetów i porównań.

3.Ćwiczenia kompozycyjne

Podział tekstu na części, nadawanie tytułów poszczególnym częściom. Wyodrębnianie wydarzeń i ich kolejności.
Układanie i zapisywanie planu utworu.
Ramowy plan własnej wypowiedzi pisemnej. Chronologiczny układ wydarzeń we własnym opowiadaniu.
Graficzne rozmieszczenie tekstu, akapity.
Ćwiczenia redakcyjne.

4.Czytanie

Czytanie głośne, ciche, indywidualne i zbiorowe. Czytanie z podziałem na role.
Słuchanie czytania nauczyciela, nagrań utworów literackich.
Recytacje poezji.
Opowiadanie treści utworu

II Nauka o języku

A. Morfologia

Czasownik. Forma osobowa i bezosobowa czasownika. Czas, osoba i rodzaj czasownika. Odmiana czasownika.
Rzeczownik. Liczba i rodzaj rzeczownika. Formy gramatyczne rzeczownika przy odmianie.
Związek rzeczownika z czasownikiem i przymiotnikiem.
Przysłówki.
Stopniowanie przymiotnika.

B. Fonetyka i wiedza o piśmie

Głoska a litera. Odpowiedniki graficzne głosek.
Rodzaje głosek. Spółgłoski i samogłoski. Samogłoski miękkie i twarde, dźwięczne i bezdźwięczne.
Podział wyrazów na sylaby. Akcent wyrazowy. Alfabet.

C. Ortografia i interpunkcja

Zasady pisowni znaku „ь”.
Apostrof – utrwalenie zasad pisowni.
Pisownia przeczenia „nie” z poznanymi częściami mowy.
Zmiękczanie za pomocą „я-ю-є-і”.
Znaki przestankowe w zdaniach.
Pisownia zakończeń czasownika w czasie przeszłym, w rodzaju męskim.

KSZTAŁCENIE LITERACKIE I KULTURALNE

Tematyka

Uczeń w domu i szkole. Rodzina. Aktywność w życiu rodzinnym i społecznym.
Dzień dzisiejszy i przeszłość Ukrainy. Ruś Kijowska. Kozacy. Miasta Ukrainy.
Ukraińskie krajobrazy. Elementy wiedzy o folklorze ukraińskim.
Skąd jesteśmy. Obrzędowość i tradycje.
Wybrane sylwetki twórców ukraińskiej kultury.
Ukraina dzisiaj.

Wiadomości o kulturze i literaturze

Fikcja literacka a rzeczywistość.
Cechy baśni, legend i podań.
Środki stylistyczne języka literackiego: przenośnia, uosobienie, porównanie, epitet.
Elementy analizy utworu poetyckiego.

Tworzenie systemu wartości i kształtowanie postaw

Wyszukiwanie wartości poznawczych, kształcących i wychowawczych utworów literackich.
Kształtowanie społecznie pożądanych wartości i postaw poprzez akcentowanie problemów moralnych i etycznych tkwiących w literaturze.
Kształtowanie postawy szacunku dla siebie i innych, umiejętności zachowań asertywnych oraz empatii.
Budzenie zainteresowania problematyką ukraińską.

Kształtowanie aktywnych postaw społecznych.
Kształtowanie umiejętności wzajemnej pomocy i współdziałania w grupie.
Szacunek dla rodziców i wartości przekazywanych w domu rodzinnym.

Lektura

Lektura obowiązkowa



Lektura uzupełniająca:



Umiejętności

Z zakresu kształcenia sprawności językowej

Uczeń kończący klasę czwartą powinien:

- wypowiadać się ustnie i pisemnie na tematy z życia i lektury
- zredagować informacje o przedmiocie na podstawie bezpośredniej obserwacji
- stosować w wypowiedziach wyrazy o znaczeniu przeciwstawnym
- budować różnego typu zdania

Z zakresu nauki o języku:
- rozpoznać zdanie oznajmujące, pytające i rozkazujące
- rozpoznawać rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki
- rozpoznawać samogłoski i spółgłoski
- dzielić wyrazy na sylaby
- korzystać ze słownika ortograficznego

W zakresie kształcenia literackiego i kulturalnego:

- poprawnie czytać proste teksy
- wyodrębnić najważniejsze wydarzenia w tekście oraz je opowiedzieć
- ustalić w tekście kolejność zdarzeń
- ułożyć plan do wskazanego tekstu
- wygłaszać krótkie wiersze z pamięci, z poprawną dykcją, intonacją i akcentem.

KLASA V

/3 godziny tygodniowo/

KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE

Ćwiczenia w mówieniu, czytaniu i pisaniu

A. Formy wypowiedzi

Doskonalenie form ćwiczonych w klasach poprzednich.
Opis przedmiotu.
Opis wyglądu człowieka.
Opowiadanie i streszczenie.
Sprawozdanie z wycieczki, koncertu, zawodów.
Próby tworzenia dialogów.
Notatka (wyszukiwanie w tekście określonych informacji i zapisywanie ich).
Swobodne wypowiedzi na tematy związane z lekturą, wydarzeniem.
Recytacje i inscenizacje utworów literackich.

B. Kształcenie sprawności językowej

Ćwiczenia słownikowe i frazeologiczne
Wzbogacanie czynnego i biernego słownictwa.
Gromadzenie wyrazów oznaczających kształt wielkość, materiał, barwy, wyrazów i zwrotów określających stosunki przestrzenne i czasowe.
Gromadzenie i stosowanie wyrazów o różnym zabarwieniu uczuciowym, wyrazów oceniających i określających intensywność i bogactwo odczuć, przeżyć, doznań.
Gromadzenie, wyszukiwanie i stosowanie słów i wyrazów zamiennych do powszechnie używanych. Kształcenie umiejętności posługiwania się synonimami.
Wdrażanie do stosowania idiomów języka ukraińskiego.
Gromadzenie słownictwa związanego z życiem codziennym i przyrodą.
Wdrażanie do poprawnej wymowy.
Kontynuacja ćwiczeń przewidzianych w klasie IV.

Ćwiczenia gramatyczno-stylistyczne

Poprawne stosowanie związków wyrazowych w zdaniu.
Posługiwanie się różnymi typami zdań.
Rozwijanie zdań przy pomocy różnych określeń.
Wyrażanie zbliżonych treści za pomocą różnych części mowy.
Określanie rzeczownika za pomocą przymiotnika.
Stosowanie środków ożywiających narrację poprzez gromadzenie form osobowych czasownika oraz wyrażeń i zwrotów ekspresyjnych.
Stosowanie porównań, epitetów, metafor, uosobień.
Kontynuacja ćwiczeń z zakresu klasy IV.

Ćwiczenia kompozycyjne
Selekcja materiału w postaci planu – ocena, uporządkowanie, ustalenie proporcji i ważności materiału.
Odbicie uporządkowanego układu treści w odpowiednim i czytelnym układzie graficznym (punkt planu, oznaczenia cyfrowe i literowe).
Ćwiczenia redakcyjne w związku z przygotowaniem i poprawą dłuższych form wypowiedzi.

Ćwiczenia w czytaniu

Płynne, głośne i ciche czytanie ze zrozumieniem.
Czytanie z podziałem na role.
Słuchanie wzorowego czytania i nagrań.

NAUKA O JĘZYKU

A. Fleksja i składnia

Czasownik: tryby, czasy, odmiana. Formy czasownika.
Czasownik z rzeczownikiem, przysłówkiem i przyimkiem.
Rzeczownik: rodzaj, liczba. Rzeczownik w związku z przymiotnikiem.
Deklinacja rzeczownika, zagadnienia związane z odmianą.
Odmiana rzeczownika przez przypadki.
Wyróżnianie przyimków w zdaniu.
Liczebniki główne i porządkowe.
Przymiotnik: stopniowanie i odmiana.

Budowa zdania

Podmiot i orzeczenie w zdaniu.
Utrwalanie wiadomości o zdaniach oznajmujących, pytających, rozkazujących i wykrzyknikowych.
Określanie zdań pojedynczych i złożonych.

B. Fonetyka

Akcent wyrazowy i zdaniowy.
Utrwalanie wiadomości o głoskach.
Wymowa miękkich spółgłosek.

C. Ortografia i interpunkcja
Pisownia -йо, - ьо, - іо.
Pisownia apostrofy : po głoskach wargowych przed jotowanymi.
Pisownia znaku miękkiego na końcu wyrazów oraz w grupach spółgłoskowych.
Pisownia przeczenia „nie” z poznanymi częściami mowy.
Pisownia przymiotników w stopniu wyższym.
Pisownia liczebników.
Kropka i przecinek w zdaniu.
Znaki interpunkcyjne w dialogu.

Kształcenie literackie i kulturalne

Tematyka

Środowisko dziecka. Rodzina. Aktywny udział w życiu rodzinnym i społecznym. Odpowiedzialność i dyscyplina. Ukraińcy w Polsce. Krajobrazy Ukrainy.
Wybitne postacie Ukrainy. Skąd jesteśmy. Elementy folkloru zachodnio-ukraińskiego. Ukraina dzisiaj. Szacunek dla tradycji i wartości narodowych. Poszanowanie rodziców. Szacunek dla pracy i jej owoców. Kultura bycia i zachowania się. Wzajemna pomoc. Obrazki z historii Ukrainy. Kształtowanie aktywnych postaw społecznych. Wdrażanie do współdziałania i wzajemnej pomocy.

Wiadomości o literaturze i kulturze

Obraz człowieka w literaturze. Budowa i elementy świata przedstawionego. Bajka jako gatunek literacki. Cechy piosenki ludowej i pieśni historycznej. Ukraińskie dumki.

Podstawy samokształcenia

Układ wewnętrzny książki: spis treści, przypisy, indeksy.
Praca ze słownikiem.
Korzystanie z katalogu alfabetycznego.
Lektura czasopism dziecięcych.

Lektura

Богом даний - Григорій Стеценко
Названий батько – українська народна казка
Зачарована Десна (уривок) - Олександр Довженко

До стовпів, що небо підпирають (уривок) - Тарас Шевченко
Метелик - Леся Українка
Двобій на Трубежі - з літопису Нестора
Про правду і кривду – українська народна казка
Казка про Максима - Іван Липа
Із сумних часів – Богдан Лепкий
Віщі слова - Володимир Барагура
Маленький принц (уривок) - Антуан де Сент- Екзюпері (перек.А.Перепадя)


Lektura uzupełniająca

Буряк і соняшник - Іван Крп,якевич
Заєць та їжак - Іван Франко
Ялинка (уривок) - Михайло Коцюбинський
Як Іван-Великан чортів перехитрував – українська народна казка
У день на Купала (уривок) - Панас Мирний
Різдв,яна казка - Зоя Вишгородська
Казка про хлопчика Крижинку - Ірина Калинець
Лежень – українська народна казка
Ведмідь - Марко Вовчок
Чумаки - Григорій Нудьга
Луць Нехтобудь - Роман Завадович


Umiejętności
W zakresie kształcenia językowego

A. Ćwiczenia w mówieniu, pisaniu i czytaniu

Nazywanie rzeczy, czynności i cech przedmiotów, osób oraz stosunków przestrzennych i czasowych, a także niektórych stanów uczuciowych.
Posługiwanie się w wypowiedziach różnymi typami zdań.
Sporządzanie planu własnej wypowiedzi ( opowiadania, opisu, streszczenia).
Opisanie wyglądu człowieka.
Redagowanie krótkich dialogów.
Redagowanie opisu i opowiadania.
Posługiwanie się słownikiem ortograficznym.

Płynne głośne i ciche czytanie ze zrozumieniem.
B. Nauka o języku

Utrwalenie i konkretyzacja pojęć:

- części mowy, ich formy i odmiana ( zgodnie z hasłami programowymi)
- części zdania (zgodnie z hasłami programowymi)
- akcent, intonacja, głoski

Rozpoznawanie i analiza zjawisk językowych

- rozpoznawanie w tekście części mowy i ich form fleksyjnych, w zakresie opracowanego materiału programowego
- rozróżnianie typów zdań
- rozpoznawanie i nazywanie związków wyrazów w zdaniu

Praktyczne umiejętności i nawyki

Rozwijanie i skracanie zdań pojedynczych.
Odmiana rzeczowników i przymiotników.
Tworzenie i używanie form trybu przypuszczającego i rozkazującego.
Poprawne akcentowanie i intonacja.
Poprawne pod względem ortograficznym i gramatycznym pisanie.
Tworzenie i stosowanie w wypowiedzi zdań oznajmujących, pytających i wykrzyknikowych.

W zakresie kształcenia literackiego i kulturalnego

Czytanie ciche i głośne w zakresie przewidzianym przez treści programowe.
Uważny i wnikliwy odbiór dzieła literackiego.
Recytacja z pamięci utworów literackich.
Swobodne wypowiedzi o utworze literackim.
Rozumienie i określanie głównych elementów struktury utworu literackiego.
Wskazywanie w utworze literackim dialogu, opisu, opowiadania.
Dostrzeganie cech charakterystycznych bajki, legendy, podania, pieśni ludowej.
Wskazywanie w tekście użytych środków stylistycznych.

KLASA VI
/3 godziny tygodniowo/

Kształcenie Językowe
Ćwiczenia w mówieniu, pisaniu i czytaniu

A. Formy wypowiedzi

Doskonalenie form wypowiedzi ćwiczonych w klasach poprzednich.
Charakterystyka postaci.
Sporządzanie notatki i streszczenia.
List.

B. Kształcenie sprawności językowej

Ćwiczenia słownikowe i frazeologiczne

Wzbogacanie słownika czynnego i biernego.
Stosowanie wyrazów i zwrotów określających cechy osobowości człowieka oraz ich ocenę.
Stosowanie wyrazów i pojęć uogólniających.
Wprowadzanie popularnego słownictwa dotyczącego wszystkich przejawów życia codziennego.
Wdrażanie do dokładności i precyzji wypowiedzi.
Stosowanie wyrazów i zwrotów ekspresywnych o określonym zabarwieniu uczuciowym.
Stosowanie wyrazów i zwrotów wskazujących na sposób i okoliczności mówienia oraz na uczucia i postawę mówiącego.
Stosowanie ogólnie przyjętych i obowiązujących form grzecznościowych.
Kształcenie poprawnej wymowy, intonacji, sposobu akcentowania.

Ćwiczenia gramatyczne i stylistyczne

Ćwiczenia w przekształcaniu składniowym tekstu.
Stosowanie nazw czynności, nazw wykonawców czynności, nazw cech dla zastąpienia zdania.
Stosowanie w planach różnych struktur składniowych.

Ćwiczenia kompozycyjne

Ramowy i szczegółowy plan kompozycyjny – przygotowanie do opowiadania lub streszczenia. Kompozycja naturalna oraz przestrzenna w opowiadaniu,
streszczeniu bądź sprawozdaniu.
Kształcenie umiejętności zwięzłego wyrażania myśli.

Czytanie
Płynne i wyraziste czytanie. Czytanie z podziałem na role. Ciche czytanie.

Nauka o Języku

Fleksja i składnia

Czasownik – utrwalenie wiadomości. Czasowniki dokonane i niedokonane. Strony czasownika.
Rzeczownik - utrwalenie. Rodzaj, liczba, przypadek. Temat i końcówka rzeczownika.
Deklinacje rzeczownika.
Ćwiczenia w odmianie rzeczownika.
Liczebnik – odmiana.
Zaimki – pojęcie, rodzaje i odmiana
Podmiot i orzeczenie – utrwalenie .
Przydawka, dopełnienie, okolicznik.

Słowotwórstwo

Wyrazy podstawowe i pochodne.
Formanty: przedrostki i przyrostki.

Ortografia i interpunkcja

Pisownia cząstki “би” і “б”.
Pisownia przedrostków.
Pisownia liczebników.
Pisownia cząstki –ся.
Zasady użycia przecinka.
Utrwalenie zasad pisowni znaku miękkiego.

Kształcenie Literackie i Językowe

Tematyka

Dziecko i jego środowisko. Społeczeństwo. Przeżycia, doświadczenia, postawy, przekonania.
Umiejętność obrony własnych przekonań. Szacunek dla innych.
Rodzina i dom. Ukraińcy w Polsce. Szkoły ukraińskie w Polsce.
Kultura zachowania się. Obowiązki i prawa. Elementy folkloru ukraińskiego.
Obrazki z historii Ukrainy. Wybitne postacie w historii Ukrainy.
Dzisiejsza Ukraina.

Wiadomości o literaturze i kulturze
Utrwalenie wiadomości z klas poprzednich – usystematyzowanie wiadomości o epice.
Analiza utworu epickiego, elementy świata przedstawionego. Fikcja literacka.
Elementy utworu poetyckiego. Stylistyczne środki wyrazu.

Podstawy samokształcenia

Wyszukiwanie w książkach i czasopismach określonych treści. Sposób korzystania z czasopism. Zbieranie materiałów (wycinki, notatki) na określony przez nauczyciela temat.

Lektura obowiązkowa

Харитя (скорочено) – Михайло Коцюбинський
Іван Богун - Яків Качура
Орли (уривок) - Богдан Лепкий
Федько-Халамидник – Володимир Винниченко
Грицева шкільна наука - Іван Франко
Фарбований лис - Іван Франко
Олеся - Борис Грінченко
Як Олег здобув Царгород (легенда) – Ольга Мак
Козацькому роду нема переводу (скорочено) – Олександр Ільченко
Сповідь перед Матір,ю - за Я.Гояном

Lektura uzupełniająca

Байдужість до батька-матері не прощається – за В.Сухомлинським
Легенда про Матерів - І.Панків
Сопілка з маминої калини - В.Скуратівський
Безславна поразка яничар - І.Шаповал
Берегиня - В.Скуратівський
Вбрання запорожців - Я.Яворницький
Мама - Є.Гуцало
Три правди - К.Перелісна
Казка про Ксеню і дванадцять місяців - Богдан Лепкий

Umiejętności

W zakresie kształcenia językowego
Ćwiczenia w mówieniu i pisaniu

Zredagowanie:
- opowiadania, opowiadania z dialogiem
- krótkiej charakterystyki postaci
- streszczenia utworu literackiego
- sprawozdanie z uroczystości, koncertu
- notatki
- listu
- planu własnej wypowiedzi
- próby tłumaczenia z języka ukraińskiego na język polski oraz z j. polskiego na język ukraiński.
Samodzielne posługiwanie się słownikiem ortograficznym.
Posługiwanie się w wypowiedziach:
- różnymi typami zdań
- formułami grzecznościowymi
- mową niezależną i zależną
- wyrazami i zwrotami bliskoznacznymi
- wyrazami i związkami frazeologicznymi określającymi cechy zewnętrzne i charakter człowieka, oceniającymi dodatnio lub ujemnie.


Nauka o Języku

Konkretyzacja pojęć w zakresie:
- części mowy i ich formy, zgodnie z programem
- budowa zdania – podmiot, orzeczenie, przydawka, dopełnienie, okolicznik, zdania złożone współrzędnie i podrzędnie
- słownictwa i słowotwórstwa – wyraz podstawowy i pochodny, podstawa słowotwórcza, sufiks, prefiks

Praktyczne umiejętności i nawyki

- konstruowanie wypowiedzi ustnych i pisemnych zgodnie z poznanymi zasadami poprawnościowymi
- użycie poprawnych końcówek deklinacyjnych rzeczownika
- przestrzeganie poprawnej odmiany nazwisk i nazw
- dostosowanie formy zaimka do formy zastępowanego wyrazu
- zachowanie poprawnego szyku wyrazów
- przestrzeganie prawideł poprawnej wymowy, ortografii i interpunkcji - w zakresie przewidzianym programem.

W zakresie kształcenia literackiego i kulturalnego
Czytanie ciche ze zrozumieniem.
Płynne i głośne czytanie.
Prawidłowe akcentowanie i intonacja.
Recytacja wybranych utworów poetyckich.
Rozumienie i odczytywanie sensu utworu literackiego.
Wyrażanie doznań i przeżyć związanych z lekturą.

ZAGADNIENIA ZWIĄZANE Z REALIZACJĄ PROGRAMU

Nauczyciel podejmujący się nauczania języka ukraińskiego w międzyszkolnej i (lub) międzyklasowej grupie staje przed niezwykle trudnym i odpowiedzialnym zadaniem. Nie tylko ze względu na trudności związane z organizacją nauczania (dostosowanie optymalnych godzin lekcji dla uczniów z różnych klas, szkół, a nierzadko i miejscowości graniczy często z cudem i wymaga niezwykłej wytrwałości i cierpliwości) lecz także z tego powodu, iż w jednej grupie są dzieci o różnym stopniu znajomości języka ojczystego. Ponadto, siłą rzeczy są to zajęcia popołudniowe. Uczniowie uczestniczą w różnego
rodzaju zajęciach pozalekcyjnych. Często są już zmęczeni całym dniem nauki. Podstawowym więc zadaniem nauczyciela w pierwszym etapie nauczania jest
zapoznanie się zarówno z poziomem posługiwania się językiem ojczystym, jak również wdrożenie uczniom głównych, niezmiennych i najważniejszych zasad, których przestrzeganie umożliwi im opanowanie języka w takim stopniu, by mogli swobodnie władać nim w mowie i piśmie.

Zasady organizacji nauczania w formie punktów nauki języka ukraińskiego:
- w żadnym wypadku nie są to zajęcia nadobowiązkowe. W ten sposób regulują nauczanie dla mniejszości narodowych w Polsce, stosowne przepisy. Zgłoszenie ucznia na nauczanie jest równoznaczne z zaliczeniem tego przedmiotu do przedmiotów obowiązkowych ze wszystkimi tego konsekwencjami.
- w żadnym wypadku nie są to zajęcia pozalekcyjne, czy dodatkowe. Nauczyciel konsekwentnie dotrzymuje się reguł obowiązujących w nauce szkolnej oraz swoich własnych i wypracowanych metod nauczania.
- szkoła przy której funkcjonuje punkt nauki zobowiązana jest udzielić nauczycielowi wszechstronnej pomocy – w takim samym stopniu, jak w przypadku każdego innego przedmiotu.
Dotrzymanie powyższych zasad zagwarantuje odpowiedni poziom nauczania języka ukraińskiego i pełną realizację przewidzianego programu nauczania, co spełni oczekiwania zarówno władz oświatowych, jak i społeczeństwa ukraińskiego w Polsce. Ma ono bowiem prawo wymagać, by dzieci narodowości ukraińskiej miały zagwarantowany w Nowej Polsce odpowiednio wysoki poziom nauczania swojego ojczystego języka.

W nauczaniu języka ukraińskiego należy wyróżnić kilka etapów:
- etap wstępny – polega na zaznajomieniu się nauczyciela ze sprawnością językową uczniów, prezentowanym przez nich zasobem słownictwa, motywacją do podjęcia nauki języka ojczystego. Zadaniem nauczyciela jest tutaj odpowiedni pod względem wiekowym i znajomości języka dobór dzieci do danej grupy. Ułatwi to znacznie późniejszą pracę. Niestety jest to wariant optymalny. Różnice w znajomości języka są bowiem czasami tak duże, iż nauczyciel musi stosować przede wszystkim kryterium wieku. Na tym etapie nauki nauczyciel wyrównuje różnice w poziomie przygotowania do podjęcia nauki języka ukraińskiego. Zaznajamia z niezbędnym słownictwem, czyta proste teksty i wspólnie z dziećmi je omawia. Wprowadza też ćwiczenia elementarzowe. Sugeruje się, by naukę liter rozpoczynać w klasie pierwszej wg następującego schematu( w porównaniu do alfabetu polskiego):
• litery o takim samym wyglądzie graficznym i takim samym brzmieniu
• litery różniące się zarówno obrazem graficznym, jak też brzmieniem
• litery podobne pod względem swojego obrazu graficznego, ale o całkiem innym brzmieniu.
Oczywiście jest to tylko propozycja, z której nauczyciel może, ale nie musi skorzystać, jeżeli ma opracowane własne metody pracy.

- etap właściwy – który następuje po wyrównaniu wiedzy i sprawności językowej uczniów. Na tym etapie nauczyciel prowadzi już zajęcia zgodnie z obowiązującymi zasadami dydaktyki i stopniem organizacyjnym uczniów.

Prawie zawsze nauka w międzyszkolnych zespołach nauczania prowadzona jest w grupach łączonych, międzyklasowych. Optymalnym rozwiązaniem pracy
w takiej grupie jest taki dobór materiału na jedną jednostkę lekcyjną, by ten sam (lub podobny) temat opracowywały wszystkie dzieci – należy jedynie wprowadzać gradację trudności ćwiczeń zgodnie z programem i wiekiem dzieci. Pozwoli to na uatrakcyjnienie zajęć i właściwą pracę wszystkich uczniów.

Zawarte w programie propozycje lektur mają oprócz kształcenia literackiego, usprawniania umiejętności czytania i rozumienia tekstu, ilustrować też tematykę zajęć. Dlatego możliwe jest zastąpienie ich innymi pozycjami z zastrzeżeniem, iż powinny być one zbliżone ze względu na poruszaną tematykę do wskazanych. Jest to istotne tym bardziej, iż nauczyciele dysponują bardzo różnym zapleczem lektur i nie zawsze mogliby znaleźć te wyszczególnione w „Podstawach ...” . Znajdą się one dopiero w opracowywanych aktualnie podręcznikach do nauki języka ukraińskiego w zespołach międzyszkolnych – każdy podręcznik zawierać ma bowiem także wybór lektur. We wskazanych ćwiczeniach nie uwzględniono ćwiczeń utrwalających oraz
- w klasach IV/VI – także prac pisemnych. Niemniej jednak, każdy opracowywany temat musi być systematycznie przypominany i utrwalany. Uczniowie klas IV/VI zobowiązani są także do napisania kilku prac pisemnych w klasie i w domu.
Potrzebę tego typu ćwiczeń i częstotliwość ich prowadzenia powinien określić sam nauczyciel – On bowiem najlepiej wie, jakiego rodzaju ćwiczenia musi nasilić, by sprostać wymaganiom programowym oraz zapewnić swoim uczniom optymalną sprawność językową. W dużym stopniu zależeć to będzie od aktualnej grupy, jej ogólnego poziomu przygotowania do podjęcia tego typu działań.

Sposób realizacji poszczególnych tematów, dobór odpowiednich ćwiczeń powinien mieć na celu przygotowanie ucznia do podjęcia dalszej pracy samokształceniowej, jak też dalszej nauki w szkołach ukraińskich. Pomimo tego bowiem, że międzyszkolne zespoły nauczania pracują w znacznie zmniejszonym tygodniowym wymiarze godzin, uczniowie muszą mieć podstawy do kontynuacji swego kształcenia językowego, a więc powinni opanować przynajmniej minimum programowe przewidziane dla ukraińskich szkół podstawowych w Polsce. Niestety, jak do tej pory nie znaleziono
lepszej formy, by tak mała liczba dzieci w danym rejonie, jak to jest w przypadku mniejszości ukraińskiej, mogła korzystać ze swego konstytucyjnego prawa do nauki języka ojczystego. Należy więc zadbać o to, aby i ta niedoskonała forma nauczania była w jak największym stopniu efektywna.

Nie można rozdzielać nauczania od wychowania. Także i w przypadku nauki języka ukraińskiego, muszą być przekazywane dzieciom najważniejsze
wartości naszego systemu społecznego i obowiązujące w tym zakresie normy. Odzwierciedla się to w doborze lektur do opracowania. Ich tematyka to przede wszystkim rodzina, dom, praca. Poprzez te utwory literackie oraz ich treść, należy kształcić u uczniów szczególnie pożądane w dzisiejszych czasach postawy i wartości: przywiązanie i poszanowanie wartości, które przekazuje rodzina i dom, aktywność w życiu społecznym, umiejętność samorealizacji własnych celów i zamierzeń, umiejętność współżycia i współdziałania w grupie, odpowiedzialność za siebie i grupę, postawa niesienia pomocy członkom grupy, szacunku dla siebie, dumy z własnej przynależności narodowej, nawyku korzystania z dóbr kultury.

Ocena uczniów

W klasach I – III proponujemy stosowanie metody opisowej podczas oceny umiejętności uczniów. Można posłużyć się następującą tabelą, mającą w naszym
zamyśle pomóc nauczycielowi właściwie ocenić, jak też wskazać rodzicom na jakie umiejętności należy szczególnie zwrócić uwagę, by dziecko osiągnęło przewidywane i żądane efekty w nauce języka ukraińskiego.
 

OCENA – KARTA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KL. I-III W ZAKRESIE NAUKI JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO