<=Back

 

 

Refleksje nad rehabilitacją i przyszłością dzieci  z

prażeniem mózgowym w Rzeszowie

 

 

        Wieloletnia praktyka pedagogiczna wśród  dzieci z porażeniem mózgowym dała mi możliwość szerszego spojrzenia na ich problemy . W związku z różnorodnością uszkodzeń mózgu , rehabilitacja jest trudna i wymaga indywidualnego podejścia do każdego dziecka . Istotne znaczenie ma wczesne zastosowanie odpowiedniej terapii . Im dziecko jest młodsze , tym większe są szanse na poprawę jego stanu . Im bardziej systematyczne oddziaływania terapeutyczne o charakterze kompleksowego podejścia , tym większe szanse na pomyślne rezultaty dla rozwoju dziecka .

     Pragnę skoncentrować się na sytuacji  dzieci do 10 r. ż ., zwłaszcza na zagadnieniach : w formach opieki nad dzieckiem w tym okresie , metodach terapeutycznych oraz innych czynnikach mających wpływ na większą skuteczność rehabilitacji . Działania , które podejmuje psycholog czy pedagog w celu ograniczenia ujemnego wpływu chorób i kalectw fizycznych na rozwój i kształtowanie się osobowości dziecka , mają charakter psychoterapeutyczny lub stymulacyjno – korekcyjny . Działania psychoterapeutyczne są realizowane w bezpośrednim kontakcie z dzieckiem ( działania skierowane na dziecko ) bądź też są skierowane na jego otoczenie . Pomoc stymulacyjno – korekcyjna ma zawsze charakter bezpośredni . Rozpoczęcie realizacji wszelkiego rodzaju działań skierowanych na dziecko poprzedza dokładna diagnoza i ocena jego rozwoju . Postawienie diagnozy należy do lekarza pediatry , czasem neurologa i psychiatry , psychologa , a jeśli dziecko jest w wieku szkolnym – również od pedagoga . Ocena poziomu rozwoju powinna zawierać informacje dotyczące dojrzałości somatycznej i aktualnego stanu zdrowia dziecka , a dla dzieci kalekich również informację określające stopień usprawnienia ruchowego oraz charakterystykę rozwoju psychicznego . Powinna ponadto uwzględniać opis środowiska , zwłaszcza stosunek rodziny do dziecka , a także analizę jego sytuacji szkolnej ( poziom opanowania wiadomości , trudności w realizacji programu , stosunki z grupą rówieśniczą) .

      Program terapeutyczny dla dzieci z porażeniem mózgowym obejmuje rehabilitację ruchową , terapię psycho – motoryczną , zajęcia korekcyjno – wyrównawcze , ćwiczenia logopedyczne oraz terapię zajęciową .

        Rehabilitacja ruchowa ma na celu usprawnianie zaburzonych funkcji ruchowych w pełnym zakresie : przyjmowania prawidłowej postawy ciała , czynności lokomocyjnych , samoobsługowych . Na szczególną uwagę w usprawnianiu dzieci z porażeniem mózgowym w wieku  4 - 10 r. ż . zasługuje metoda węgierskiego lekarza i pedagoga , Andreasa Petó . Jej cechą charakterystyczną jest połączenie w jedną całość usprawniania leczniczego, usprawniania psychopedagogicznego i różnych form adaptacji społecznej . Głównym celem tej metody jest odpowiednie przygotowanie dziecka niepełnosprawnego do samodzielnego życia . Usprawnianie polega na systematycznym pobudzaniu psychoruchowego rozwoju dziecka w zakresie :

 

-         kontroli postawy i ruchów lokomocyjnych ,

-         koordynacji wzrokowo – ruchowo – czuciowo – słuchowej, orientacji w czasie i przestrzeni oraz odczuwania własnego ciała ,

-         życia emocjonalnego , rozwoju osobowości i kontaktów społecznych ,

-         rozwoju mowy , porozumiewania się gestem , rysowania , pisania , czytania oraz pojęć o otaczającym świecie

 

Sale , w których przebywają dzieci , są wyposażone w specjalnej konstrukcji meble , służące zarówno do ćwiczeń , jak i do codziennych czynności . Są to : stoły – ławy , krzesła i podnóżki zbudowane z drewnianych szczebli . Stabilność , oprócz zwykłego przeznaczenia pozwala na używanie ich do ćwiczeń ruchowych , samoobsługi , pomocy do podporu w nauce stania czy chodzenia oraz stoły służą również do spania .W założeniach usprawniania według metody Petó przyjmuje się zasadę , że dziecko codziennie może i powinno zdobywać nowa umiejętność . Wzmacnia to motywację do dalszej pracy , która polega na doskonaleniu i automatyzowaniu czynności . Trzeba tak utrwalić wzorce ruchowe , aby dziecko mogło stosować je w różnych sytuacjach życia codziennego z dowolną szybkością . Nabywanie coraz większych sprawności psychoruchowych obejmuje w tej metodzie wszystkie czynności właściwe dla wieku dziecka . Odpowiednio zaplanowane ćwiczenia ruchowe , jak i pozostałe zajęcia połączone są zawsze z głośnym mówieniem , liczeniem lub śpiewaniem , a tempo dostosowane jest do możliwości wykonania ich przez dzieci mające największe trudności . We wszystkich zajęciach szczególną uwagę zwraca się na naukę chwytu , podpór i umiejętność utrzymywania odpowiednich pozycji ciała , które mają umożliwić dzieciom systematyczne zdobywanie coraz większej samodzielności .

      W rehabilitacji porażeń mózgowych ważną rolę odgrywa terapia psychomotoryczna mająca na celu uczenie świadomego kierowania swoim ciałem , poprawę koordynacji i harmonii ruchów , ćwiczenia schematu ciała oraz dominacji jego stron , pobudzanie pracy półkul mózgowych poprzez stosowne ćwiczenia ruchowe i oddechowe , i stymulację okolic ciała . Do realizacji powyższych celów znajduje zastosowanie nowatorska metoda kinezjologii edukacyjnej P. Dennisona .

      Terapia psychopedagogiczna obejmuje szereg różnych działań m. in. Zajęcia korekcyjno – wyrównawcze . Są to ćwiczenia o charakterze zabawowym dostosowane indywidualnie do specyfiki trudności dziecka . Mają one na celu stymulację rozwoju intelektualnego , poprawę koordynacji wzrokowo – słuchowo – ruchowej , orientacji przestrzennej , korekcję zaburzonych procesów myślowych – operacyjnych , pamięciowych , spostrzeżeniowych oraz kształtowanie nowych pojęć i umiejętności . Te zajęcia optymalnie są prowadzone indywidualnie lub w małych grupach ( 2 – 3 osoby ) . Formy zajęć zasługujące na uwagę z racji realizacji powyższych celów to lubiane przez dzieci zabawy tematyczne , improwizacje z zastosowaniem kukiełek , pacynek .

      Logopedyczne ćwiczenia przygotowują dziecko do sprawnego w miarę możliwości posługiwania się słowem mówionym i komunikowania się z ludźmi . W zależności od stopnia porażenia aparatu mowy zastosowanie znajdują masaże mięśni narządu artykulacyjnego oraz ćwiczenia z dzieckiem przy lustrze pozwalające na uzyskanie większej plastyczności biorących udział w mówieniu warg , języka , podniebienia . W kolejnych etapach pracy nad mówieniem wywoływane są poszczególne głoski  i wyrazy w oparciu o materiał obrazkowy i muzyczny , a w dalszej kolejności rozwijana jest umiejętność posługiwania się mową .

       W kontaktach z dzieckiem poszkodowanym fizycznie, terapeuta często zmierza do przekształcania lub eliminowania jego właściwości psychicznych np. niska samoocena, negatywne emocje. Może w sposób przemyślany stosować techniki terapeutyczne: ekspresyjno-plastyczne, teatralne, muzykoterapię.

  Niezwykle cenna w terapii  i lubiana przez dzieci jest muzykoterapia jako forma oddziaływania na fizjonomię , psychikę i emocje dziecka . Na zajęcia muzyczne składają się zwykle takie formy , jak : słuchanie muzyki ( często utwory symfoniczne ) , muzykowanie z wykorzystywaniem instrumentów lub innych przedmiotów i własnego ciała (  tzw. tworzenie muzyki ) , ilustrowanie muzyki pantomimiką lub formami plastycznymi , śpiewanie znanych piosenek z wyklaskiwaniem , inscenizacja piosenek , bajek , baśni , zajęcia rytmiczne przy akompaniamencie , np. chód , podskoki , ćwiczenia oddechowe i ćwiczenia relaksacyjne

(  w pozycji leżącej unoszenie rąk i nóg , głowy w takt muzyki ) .Muzyka wywołuje odpowiednie doznania , reakcje emocjonalne, które zawsze współwystępują z reakcjami wegetatywnymi i przemianami w organiźmie. Muzyka zmienia aktywność systemu nerwowego, napięcie mięśni przyśpiesza przemianę materii, wpływa na szybkość krążenia, modyfikuje oddychanie i wydzielanie wewnętrzne. Słuchanie jej dostarcza odbiorcy przyjemnych przeżyć, pobudza do marzeń ,redukuje napięcie mięśniowe, zmienia zachowanie i postawy człowieka. Techniki  relaksacyjne umożliwiają osiągnięcie stanu odprężenia przez zmniejszenie napięcia somatopsychicznego-rozluźnienie mięśni, uwolnienie się od niepokoju i lęku.

        Techniki ekspresyjne – terapia przez sztukę pozwalają na wyrażanie uczuć bez posługiwania się słowem. Ekspresja dziecięca ma duże wartości terapeutyczne i wychowawcze ,przeżywa radość tworzenia .Poprzez nią dziecko rozładowuje napięcie ,uświadamia sobie własną osobowość i swoje możliwości twórcze, zapewnia zdrowie psychiczne., wzmacniając wiarę we własne siły.

         Terapeuta, sterując umiejętnie, powinien wykorzystywać wszystkie okazje i potencjalne możliwości dziecka, aby zapewnić mu zdolność poruszania się coraz większa niezależność w podstawowych czynnościach codziennych, dostarczyć ciału doznań czuciowych, a jednocześnie prowadzić nauczanie i wychowanie. Dziecko w wieku przedszkolnym najłatwiej uczy się , naśladuje i bawi w grupie rówieśników . Rozwój procesów poznawczych dokonujący się w zabawie oraz nabywanie przez dziecko umiejętności społecznych stwarza odpowiednie warunki do osiągania dojrzałości szkolnej .

   Kształcenie specjalne polega na dostosowaniu treści, metod i organizacji nauczania do potrzeb edukacyjnych i możliwości rozwojowych ucznia. Uczeń niepełnosprawny, który nie ma specjalnych potrzeb edukacyjnych, realizuje obowiązek szkolny we właściwej dla ogólnodostępnej, wg planu i programu obowiązującego w tej szkole. Dzieci niepełnosprawne ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi zakwalifikowane do kształcenia specjalnego przez poradnię psychologiczno – pedagogiczną realizują obowiązek szkolny albo w placówkach oświatowych, albo poza nimi.

     W zależności od specjalnych potrzeb edukacyjnych rodzaju i stopnia niepełnosprawności mogą one uczęszczać do:

 

-         szkół specjalnych ( podstawowych, przysposabiających do pracy zawodowej, szkół zasadniczych, średnich i policealnych ) lub specjalnych ośrodków wychowawczych

-         klas specjalnych organizowanych w szkołach ogólnodostępnych

-         oddziałów integracyjnych w szkołach ogólnodostępnych

-         szkół integracyjnych.

 

 

          Do szkoły specjalnej może być przyjęte dziecko posiadające odpowiednie orzeczenie poradni psychologiczno – pedagogicznej. W specjalnych szkołach podstawowych dla uczniów upośledzonych umysłowo w stopniu lekkim, umiarkowanym, znacznym oraz dla uczniów niesłyszących realizowane są plany i programy nauczania odpowiedniej szkoły specjalnej. W specjalnych szkołach podstawowych dla uczniów słabosłyszących , niewidomych, słabowidzących, przewlekle chorych, niepełnosprawnych ruchowo realizuje się programy nauczania szkoły ogólnodostępnej. Dla uczniów szkół podstawowych specjalnych, którzy ukończyli klasę V lub VI i co najmniej 15 lat oraz którzy nie rokują ukończenia szkoły podstawowej, można w szkołach podstawowych organizować klasy przysposabiające do pracy zawodowej, albo szkoły przysposabiające do pracy zawodowej z klasami od VI do VIII lub od VII do VIII. Klasy lub szkoły przysposabiające zawodowo mogą być także tworzone dla uczniów podstawowych szkół ogólnodostępnych

 i integracyjnych. W nazwie szkoły umieszczonej w dokumentach szkolnych ucznia, z wyjątkiem szkół dla dzieci upośledzonych umysłowo, opuszcza się wyraz „ specjalna ”.

      Nauka w klasach specjalnych  organizowanych w ogólnodostępnych szkołach publicznych odbywa się wg planów i programów nauczania odpowiedniego typu szkół specjalnych lub ogólnodostępnych. Uczniowie klas specjalnych otrzymują świadectwo szkoły, do której uczęszczają, a uczniowie upośledzeni umysłowo – świadectwo z adnotacją „ klasa specjalna ”. W oddziałach integracyjnych szkół ogólnodostępnych uczniowie niepełnosprawni uczą się razem ze swoimi zdrowymi rówieśnikami. Liczba uczniów w oddziale integracyjnym jest mniejsza niż w zwykłej klasie. Dzieci niepełnosprawne stanowią nie więcej niż ¼  oddziału. Szkoła prowadząca oddział integracyjny przyjmuje dodatkowe obowiązki. Stanowisko ucznia niepełnosprawnego powinno być odpowiednio wyposażone i oprzyrządowane. Nauka w oddziale integracyjnym odbywa się wg normalnego programu nauczania. Aby jednak ułatwić uczniom niepełnosprawnym zdobycie wiedzy w warunkach szkoły ogólnodostępnej, szkoła może zatrudnić dodatkowo nauczycieli ze specjalnym przygotowaniem pedagogicznym. Udzielają oni pomocy nauczycielom uczącym w oddziałach integracyjnych w zakresie doboru treści programowych i metod pracy z uczniami niepełnosprawnymi oraz prowadzenia lub organizowania różnego rodzaju form pomocy psychologicznej i pedagogicznej i zajęć rewalidacji indywidualnej. W szkołach integracyjnych wszystkie klasy są zorganizowane tak, jak oddziały integracyjne. Szkoły te nie są placówkami specjalnymi. Działają one w oparciu o program autorski zatwierdzony przez kuratora oświaty, obejmujący organizacją i koncepcję merytoryczną pracy z dziećmi oraz zatrudnienie kadry specjalistów gwarantujących realizację programu.

      Indywidualnym nauczaniem mogą być objęte dzieci i młodzież, w stosunku do których poradnia psychologiczno – pedagogiczna orzekła taką formę kształcenia. Dziecko objęte indywidualnym nauczaniem pozostaje uczniem szkoły, która organizuje to nauczanie. W indywidualnym nauczaniu realizuje się program szkoły ogólnodostępnej, dostosowując go do możliwości ucznia określonych przez poradnię psychologiczno – pedagogiczną,

a w odniesieniu do dziecka upośledzonego umysłowo lub niesłyszącego – odpowiedni program szkoły specjalnej. Indywidualne nauczanie organizowane jest w miejscu pobytu dziecka, a w szczególności:

 w domu rodzinnym, w rodzinie zastępczej, placówce opiekuńczo – wychowawczej, a także w zakładzie opieki zdrowotnej i pomocy społecznej, jeśli nie ma możliwości zapewnienia innej formy nauki.

W zakładach opieki zdrowotnej i pomocy społecznej zapewnia się dzieciom również możliwość kształcenia w specjalnie zorganizowanych placówkach oświatowych. Naukę organizuje się albo wg programów nauczania szkół specjalnych, albo szkół ogólnodostępnych, w stosownie do potrzeb dzieci przebywających w tych zakładach.

      

    

 

 

  PLACÓWKI EDUKACYJNO-REHABILITACYJNE DLA DZIECI NA TERENIE RZESZOWA:

 

Przedszkola:

1.Publiczne Przedszkole nr.17 ,ul. Witkacego z oddziałem  dla dzieci z upośledzeniami sprzężonymi

2. Publiczne Przedszkole nr. 23,ul. Hoffmanowej z oddziałem dla dzieci głuchoniemych

3. Publiczne Przedszkole nr.28,ul. Starzyńskiego z oddziałem integracyjnym

4. Publiczne Przedszkole nr.29, ul. Wyspiańskiego z oddziałem dla dzieci upośledzonych umysłowo

 

ZESPOŁ SZKÓŁ SPECJALNYCH , ul. Marszałkowska

  

  SZKOŁY INTEGRACYJNE :

1.       Szkoła Podstawowa nr. 10,ul.Domnikańska

2.       Szkoła Podstawowa nr. 17, ul. Bulwarowa

3.       Szkoła Podstawowa nr. 22, ul. Ptasia

4.       Szkoła Podstawowa nr. 25, ul.Starzyńskiego

5.       Zespół Szkół Ogólnokształcących, ul. Ofiar Katynia

 OŚRODKI

1.Ośrodek Edukacyjno-Rehabilitacyjno-Wychowawczy

2.Ośrodek Stowarzyszenia na Rzecz Dzieci Niepełnosprawnych i Autystycznych „Promyk słońca”

 

 

 

 

<=Back