sobota 17 sierpnia 2019 imieniny Jacka, Mirona i Żanny 1629 - Urodził się Jan III Sobieski
Do końca roku pozostało: 0 dni
Geografia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Wycieczka geologiczna ze Srebrnej Góry do Barda Śląskiego

Cz. 5. Na trasie wycieczki


Zobacz mapę
Droga wiedzie najpierw ku północnemu wschodowi. Na odcinku około 1 km brak jest większych odsłonięć i dopiero na ostrym zakręcie drogi ku południowemu wschodowi zaczynają się największe na omawianym obszarze odsłonięcia skał osadowych. Są to typowe dla Gór Bardzkich formacje szarogłazów przeławicających się kilkakrotnie z rozmaitymi łupkami (22). Skały te budują skarpę o wysokości do kilkudziesięciu metrów, która ciągnie się bezpośrednio przy drodze na dystansie około 500 m. Jest to ze względu na zagrożenie obrywami skalnymi miejsce dość niebezpieczne, zwłaszcza po większych opadach atmosferycznych. Ostrożny i jednocześnie uważny obserwator może prześledzić bardzo ciekawy profil geologiczny składający się z wielu odmian szarogłazów i łupków różniących się uławiceniem, barwą, składem mineralnym, cechami fizycznymi itp. Można tu również zaobserwować różne ciekawostki geologiczne, takie jak np. wkładki węgliste, gniazda minerałów rudnych, diagenetyczne konkrecje czy też ciekawe przykłady sfałdowanych silnie skał. Poniżej zjawiska te zostaną krótko scharakteryzowane.
Już na początku tego najciekawszego z geologicznego punktu widzenia odcinka naszej trasy widoczne jest przy szosie niewielkie, o wielkości około 1 m2, wejście do groty. Na dole odsłaniają się w niej regularnie warstwowane i lekko zafałdowane łupki mikołajowskie, a na górze – brekcja scementowana martwicą wapienną. Jest to bardzo ciekawy osad, który powstał w czwartorzędzie w wyniku tektonicznego pokruszenia skał osadowych, a następnie ich scementowania roztworami zawierającymi rozpuszczony kalcyt. Takie zjawiska mogły zachodzić w stosunkowo ciepłym klimacie, czyli prawdopodobnie w którymś z interglacjałów (cieplejszych okresów między kolejnymi zlodowaceniami).
Kilkadziesiąt metrów dalej w ostro wcinającej się w skarpę rynnie, którą do rzeki spływa niewielki strumień, widoczny jest bardzo ostro wygięty fałd tektoniczny w obrębie szaroniebieskich, cienko uławiconych, twardych łupków krzemionkowych wieku dolnodewońskiego. Taki fałd jest doskonałym przykładem na to, że w wyniku zachodzącego często w skorupie ziemskiej działania bardzo wielkich sił tektonicznych nawet niezwykle twarde skały mogą wyginać się jak ciała plastyczne.
Na dalszym odcinku trasy odsłania się potężna seria szarogłazowa o zróżnicowanym uławiceniu: niektóre ławice są dość cienkie, ich grubość nie przekracza kilkunastu centymetrów, podczas gdy inne mają od kilku do niekiedy nawet kilkudziesięciu metrów. Ta ostatnia odmiana bywa nazywana szarogłazami skalistymi. Co pewien czas w uławiconych i nieuławiconych szarogłazach pojawiają się kilkumetrowej grubości przewarstwienia łupków ilastych. W spągu jednego z takich pakietów ilastych widoczne są wkładki węgliste, których grubość dochodzi nawet do kilkunastu centymetrów. Są one wstępną zapowiedzią epoki węglowej, której pełny rozkwit nastąpił w górnym karbonie. Zapanował wówczas ciepły i wilgotny klimat sprzyjający wegetacji roślinnej. Większość z nas widziała zapewne obrazy przedstawiające rekonstrukcje lasów karbońskich składających się z olbrzymich, drzewiastych roślin typu paprocie czy skrzypy. Znamy też historię powstawania z nich złóż węgla kamiennego. Nastąpiło to jednak dopiero w górnym karbonie, podczas gdy oglądane w Górach Bardzkich skały są wieku dolnokarbońskiego, a więc są nieco starsze. Niemniej jednak już w tym czasie (w dolnym karbonie) w niektórych rejonach zaczynały pojawiać się pierwsze nagromadzenia roślinności, której większe skupiska dały początek lasom podobnym do górnokarbońskich. Ich obumieranie i gromadzenie się w obniżeniach terenu zapoczątkowały sedymentację organiczną, której pierwszymi przejawami były drobne wkładki węgliste, z których jedną widzimy wśród szarogłazów i łupków nad Nysą Kłodzką.
Szczątki flory występują też często w formie drobnych okruchów w większości skał dolno- i górnokarbońskich. Jeśli szczątki organiczne są jeszcze bardziej rozdrobnione, to przy licznym występowaniu mogą pełnić rolę pigmentu różnych typów skał. Wszystkie ciemnoszare i czarne skały karbońskie zawdzięczają swoje barwy dużej zawartości drobno rozproszonej substancji organicznej. Przy bardzo starannym szukaniu w omawianych skałach można znaleźć ponadto grudki minerałów rudnych, takich jak galena (siarczek ołowiu) oraz różne minerały żelaza barwiące te skały na kolor brunatny.

Zobacz schemat
Do bardzo ciekawych form geologicznych, dość obficie występujących w tej części profilu, a z mniejszą częstością pojawiających się w szarogłazach w innych obszarach Gór Bardzkich, należą konkrecje kalcytowe. Mają one na ogół bardzo regularne, kuliste kształty, a ich wielkość waha się od kilku milimetrów do ponad metra średnicy (fotografia). Są z reguły oddzielone od skał otaczających powierzchniami nieciągłości, dzięki czemu mogą łatwo z nich wypadać w momencie, kiedy zostaną wyizolowane wskutek wietrzenia. Zdarzają się też takie konkrecje, które są połączone ze skałą otaczającą, od której różnią się tylko nieco jaśniejszym zabarwieniem.
Geneza tych kulistych struktur nie jest jeszcze w pełni wyjaśniona. Na ogół przyjmuje się teorię o ich diagenetycznym pochodzeniu (diagenezą nazywamy ogół procesów, w wyniku których luźne, niescementowane osady przekształcają się w twarde i zwięzłe skały). W specyficznych warunkach takie procesy mogą prowadzić do koncentrowania się niektórych składników mineralnych wokół pewnych miejsc zwanych centrami krystalizacji, dzięki czemu powstają formy o bardzo regularnych, kulistych kształtach.
Długi i ciekawy profil skał karbońskich, odsłaniający się w skarpie nad drogą, kończy się około 100 m przed pierwszymi zabudowaniami miejscowości Bardo Śląskie. Już przy samych zabudowaniach, w głębi doliny niewielkiego bocznego dopływu Nysy rozcinającego skarpę od wschodu, widoczny jest stary kamieniołom o ścianach przekraczających 30 m wysokości. Odsłania się tu seria szarogłazów przeobrażonych termicznie wskutek wpływu skał żyłowych związanych z pobliską intruzją kłodzko-złotostocką. Szarogłazy są czarne, drobnoziarniste i zawierają nieliczne wkładki łupków ilastych.
Podobne skały można zaobserwować przy niskim stanie wody nad samą rzeką – w pobliżu starego młyna stojącego nad brzegiem Nysy niedaleko pięknego, zabytkowego (gotyckiego) mostu kamiennego. Skały te są silnie pofałdowane i potrzaskane tektonicznie. Poza szarogłazami występują tu łupki mikołajowskie, które wykazują oznaki słabego skrzemionkowania spowodowanego zapewne wpływem wspomnianej intruzji. Jeszcze innym wpływem intruzji było występowanie w tym miejscu dość ładnych, pojedynczych kryształów minerału zwanego chiastolitem (odmiana andaluzytu) z charakterystycznymi wrostkami węglistymi w kształcie krzyża. Minerał ten powstaje w warunkach dość wysokich temperatur i niskich ciśnień, co jest charakterystyczne dla metamorfizmu kontaktowego zachodzącego na kontakcie intruzji magmowej ze skałami otoczenia w wyniku oddziaływania termicznego intruzji. Niestety, od dłuższego już czasu nie ma żadnych sygnałów o występowaniu tego ciekawego minerału w tym odsłonięciu.Od odsłonięcia przy młynie udajemy się w stronę dworca kolejowego w Bardzie Śląskim. Warto przy tej okazji zwiedzić to małe miasteczko, w którym znajduje się kilka godnych uwagi zabytków. Jednym z nich jest wspomniany już gotycki most, drugim – położona w niewielkiej odległości od mostu katedra. Warto też zwrócić uwagę na stare kamieniczki w pobliżu katedry, zachowane w całkiem dobrym stanie mimo długiego nieprowadzenia żadnych prac konserwatorskich (dopiero od kilku lat wykonywane są podstawowe prace renowacyjne).

Zobacz mapę
Ostatnim celem naszej wycieczki jest punkt widokowy z mostka nad torami przy stacji kolejowej (24).
Miejscowość Bardo Śląskie położona jest około 260 m n.p.m. w przełomowym odcinku Nysy Kłodzkiej. Szerokość doliny rzecznej waha się od 500 do 1000 m. Na odcinku panoramy widocznej z mostka widzimy głęboko wcięte zakola rzeki: jedno w kierunku NNW, a drugie na wschód od dworca. Po minięciu tego ostatniego zakola rzeka przybiera kierunek wschodni, a w odległości około 2 km wypływa na przedpole Sudetów. Na obydwu zakolach można zaobserwować typowe przykłady stromych brzegów po stronie zewnętrznej i łagodne zbocza po stronie wewnętrznej.
Bezpośrednio nad dnem doliny widoczny jest szeroki na 150 m taras rzeczny zwany zalewowym. Nad nim zaznacza się kilkunastometrowej szerokości taras wyższy, a jeszcze wyżej położone około 130 m ponad dnem doliny widoczne w kierunku północnym rozległe spłaszczenie. Jest ono rozcięte przez boczne dopływy Nysy i prawdopodobnie odpowiada trzeciorzędowym spłaszczeniom przedpola Sudetów. Na północnym wschodzie widoczna jest góra z kapliczkami zwana Różańcową Górą (380,2 m n.p.m.), natomiast na południowym wschodzie rozciąga się masyw Kalwarii (583 m n.p.m.). Obydwie te góry warte są wspinaczki nie tylko ze względu na walory widokowe czy geologiczne. Są to miejsca kultu religijnego, o czym świadczą m.in. ich nazwy. Umieszczone na ich zboczach kapliczki są celem licznych pielgrzymek. W jednej z kapliczek na górze Kalwarii znajduje się ponadto źródło z wodą, która według legendy ma właściwości lecznicze, szczególnie przydatne przy chorobach oczu. W pobliżu samego szczytu tej góry można podziwiać skałkę z niewyraźnym odciskiem stopy uważanym za ślad Matki Boskiej. Widoczny z mostka przy stacji kolejowej biały krzyż, postawiony na zboczu Kalwarii wysoko nad urwiskiem, upamiętnia ogromny obryw skalny, który miał miejsce 24 sierpnia 1598 roku. Po ulewnych deszczach część zbocza runęła w dół, tamując bieg Nysy Kłodzkiej i powodując wielką powódź. Jęzor osuwiskowy jest widoczny do dzisiejszego dnia, ale większa jego część została już rozmyta przez rzekę.

Uwaga: trasy wycieczek na Kalwarię i w wybrane regiony Gór Bardzkich opisane są na innych stronach naszego przewodnika.

Literatura:

  1. Józef Oberc, „Region Gór Bardzkich (Sudety)”, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1957.
  2. „Przewodnik geologiczny po Sudetach”, praca zbiorowa pod redakcją Wojciecha Grocholskiego, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1969.
  3. Andrzej Barczuk, „Geneza konkrecji kalcytowych w szarogłazach kulmu Gór Bardzkich”, „Acta Geologica Polonica”, vol. 24, no. 2, 1974.
  4. „Przewodnik do ćwiczeń z geologii historycznej”, praca zbiorowa pod redakcją Stanisława Orłowskiego, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1978.
  5. „Przewodnik do ćwiczeń z geologii dynamicznej”, praca zbiorowa pod redakcją Wojciecha Jaroszewskiego, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1978.
  6. Wojciech Jaroszewski, Leszek Marks, Andrzej Radomski, „Słownik geologii dynamicznej”,. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1985.
  7. Wacław Ryka, Anna Maliszewska, „Słownik petrograficzny”, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1991.





Autor: dr hab. Andrzej Barczuk
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl