niedziela 20 października 2019 imieniny Ireny i Kleopatry 1854 - Urodził się Jean Arthur Rimbaud, poeta francuski
Do końca roku pozostało: 0 dni
Geografia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Tektonika płyt litosfery

Czy tylko na Ziemi?

Płyty litosfery



Czy tylko na Ziemi?
Do funkcjonowania tektoniki płyt oprócz litosfery potrzebny jest gorący płaszcz z aktywnymi prądami konwekcyjnymi. Litosfera nie może być zbyt gruba i sztywna, bo nie uległaby rozerwaniu na płyty, ani tym bardziej subdukcji. Aby planeta (lub księżyc) spełniała te warunki, nie może mieć zbyt małych rozmiarów, gdyż wtedy ma niekorzystny stosunek powierzchni do objętości i szybko stygnie – litosfera grubieje, a konwekcja w końcu zamiera. Większe planety mają więc większe szanse na zachowanie dostatecznie dużej ilości ciepła wewnętrznego, aby napędzało ono mechanizm tektoniki płyt, albo chociaż wulkanizm.

Wenus – prawie tej samej wielkości co Ziemia, więc najbardziej „obiecująca” – wydaje się nosić ślady pewnych elementów tektoniki płyt – ma m.in. wielkie doliny podobne do ryftów kontynentalnych. Brak jest jednak wyraźnych odpowiedników stref subdukcji (prócz być może doliny Artemis Chasma, otaczającej obszar Artemis Corona), a także dowodów akrecji. Są za to liczne formy mogące być powierzchniowymi przejawami długotrwałej działalności pióropuszy płaszcza (głównie „korony” i „pajęczaki”), oraz bardzo silny wulkanizm. Przemawia to raczej za brakiem ruchu litosfery i długim podgrzewaniem jej w jednym miejscu. Według niektórych hipotez tektonika płyt na Wenus działała, lecz zamarła – co było jednym z ważniejszych ogniw procesu wiodącego do „galopującego efektu cieplarnianego”, który doprowadził Wenus do obecnego stanu skrajnego przegrzania.

Mniejsze planety i księżyce typu ziemskiego są wyraźnie zbyt „zimne” na tektonikę płyt – notuje się tam co najwyżej przejawy wulkanizmu. Na Marsie ogromne rozmiary wulkanów przemawiają za ich bardzo długim rozwojem na jednym miejscu, co raczej wyklucza ruch płyt litosfery.

Jednakże i na Marsie i na Wenus wyraźnie rysują się w rzeźbie terenu wyniesione obszary o wyglądzie „kontynentów”, otoczone nizinami zbliżonymi do suchych obecnie „basenów oceanicznych”. Może więc w początkach historii geologicznej działały tam procesy geotektoniczne zbliżone do ziemskich, a więc i tektonika płyt.

Ciekawe, że nieco podobne do tektoniki płyt mechanizmy można obserwować na lodowych księżycach Jowisza (zwłaszcza na Ganimedesie i Europie), gdzie źródłem ciepła jest prawdopodobnie jedynie tarcie pływowe. Są tam widoczne pasma rozrostu nowej lodowej „litosfery”, prawdopodobnie powstające na skutek wydostawania się materii z płynnego wodnego płaszcza – proces analogiczny do akrecji w ryftach na grzbietach śródoceanicznych, lecz tu odgrywany przez zupełnie inne substancje.





Autor: Wojciech Ozimkowski
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl