środa 21 sierpnia 2019 imieniny Joanny, Kazimiery i Rajmunda 1975 - Zmarł Adolf Dymsza
Do końca roku pozostało: 0 dni
Geografia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Tsunami

Tsunami

Tsunami, zwane są po japońsku falą portową i zapisywane:


Fale tsunami są wywołane przez wybuchy wulkanów podmorskich, podmorskie trzęsienia ziemi, podmorskie osuwiska, a także przez obrywanie się wielkich brył z lodowców schodzących do morza. Są to fale o ogromnej długości i prędkości, a stosunkowo małej wysokości. Rozchodzą się tak samo jak kolista fala na wodzie - pierścieniowo na wszystkie strony, wokół miejsca, w które został rzucony kamień, jeden krąg za drugim. Zazwyczaj fal takich jest kilka, ale często tylko jedna wyraźnie się zaznacza, dlatego nazywa się je też falami samotnymi. Ich amplituda na otwartym oceanie maleje proporcjonalnie kwadratu odległości od miejsca powstania, ale rośnie wraz ze zmniejszaniem się głębokości. Przy brzegu fale te mogą się znacznie spiętrzyć.

Wyróżnia się trzy rodzaje tsunami:
  • lokalne - miejsce wzbudzenia fali znajduje się blisko wybrzeża, a czas jej przybycia wynosi do pół godziny,
  • regionalne - fale mogą zagrozić większemu obszarowi przybrzeżnemu, czas przybycia około 5 godzin od chwili wzbudzenia,
  • ponadregionoalne (pacyficzne) - mogą objąć wiele obszarów po obu stronach Pacyfiku, czas przybycia fali od kilku do kilkunastu godzin.
Długość fali tsunami wynosi kilkaset kilometrów, prędkość - kilkaset kilometrów na godzinę, a okres najczęściej wynosi około 15—16 min. Wysokość fali na otwartym oceanie dochodzi tylko do kilku metrów, ale fala przy brzegu może ulec spiętrzeniu i jej wysokość zwiększa się do kilkunastu metrów, a nawet obserwowano fale o wysokości 30—40 metrów (w 1737 roku u wybrzeży Kamczatki zaobserwowano falę tsunami o wysokości 70 metrów).

Tsunami to ruch wody obejmujący całą głębokość oceanu. Fale takie nazywa się grawitacyjnymi, a ich prędkość jest proporcjonalna do pierwiastka kwadratowego z głębokości, zatem   (h - głębokość, g - przyspieszenie ziemskie). Dlatego na Oceanie Spokojnym tsunami są szybsze niż na Atlantyku.

Fale tsunami najczęściej nawiedzają wybrzeża Chile i Japonii, gdyż rodzą je trzęsienia ziemi w pobliżu wielkich rowów oceanicznych, szczególnie w rowach: Kurylskim, Japońskim, Aleutów i Atacama. Powstanie tsunami wywołują przemieszczenia dna wzdłuż uskoków podczas trzęsień ziemi, które mogą też na stokach rowów spowodować utworzenie się wielkich osuwisk; nie należy natomiast sądzić, że drgania skorupy ziemskiej wywołane trzęsieniem ziemi, udzielając się wodzie morskiej, wywołują w niej tsunami.

Ponad połowa tsunami poprzedzona była szybkim obniżeniem lustra wody o 1-4 metrów (jest to spowodowane utworzeniem się dołu fali przed jej grzbietem), które trwa od kilku do kilkunastu minut, po czym następuje gwałtowne i szybkie podnoszenie się poziomu morza, zakończone nadejściem fali tsunami o dużej, kilku - kilkunastometrowej wysokości. Zazwyczaj najwyższa jest pierwsza fala tsunami, po której może przyjść kilka kolejnych, o coraz to mniejszej wysokości.

Zdarza się także, że pierwsza fala ma małą amplitudę, a dopiero później następuje obniżenie poziomu morza i przychodzi duża fala. Kolejne fale mogą mieć porównywalne amplitudy i mogą przychodzić po dużo dłuższym czasie niż kwadrans. W ostatnim czasie pojawia się wiele nowych informacji na ten temat.

Na wybrzeżach skutki erozyjne tsunami, mimo że fale takie pojawiają się rzadko, mogą być znacznie większe od erozji wywołanej falowaniem lub przypływami. Dla erozji głębokiego dna tsunami jest bez znaczenia, ponieważ prędkość tej fali znacznie zmniejsza się z głębokością. Prąd wytworzony przez tsunami w pobliżu wybrzeża może mieć prędkość kilkudziesięciu metrów na sekundę.

Prognozowanie zjawiska tsunami nie jest możliwe, ponieważ nie ma możliwości przewidywania trzęsienia ziemi. Możliwe jest jednak określenie stref potencjalnego zagrożenia. Niewiele można również zrobić w celu ostrzeżenia przed tsunami lokalnym. Można jedynie edukować mieszkańców, że w miejscu zagrożonym lokalnym tsunami powinni natychmiast ewakuować się zagrożonych terenów w razie lokalnego trzęsienia Ziemi. Nawet to jednak nie chroni przed lokalnymi tsunami wywoływanymi podwodnymi osuwiskami, bo takie zjawiska mogą nie powodować odczuwalnych trzęsień ziemi.

Jeśli zna się miejsce, w którym nastąpiło trzęsienie ziemi, jego siłę, oraz charakterystykę akwenu, można określić, jak będzie rozchodziła się fala tsunami. Można też z dość dużą dokładnością podać przypuszczalny czas wystąpienia fali tsunami na danym odcinku brzegu oraz jej przypuszczalną wysokość.

Fale są dobrze widoczne na zdjęciach satelitarnych. Patrz zdjęcie z NASA zamieszczone obok.





Autor: Józef Kunicki
nauczyciel geografii w LO w Olecku

Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl