sobota 15 grudnia 2018 imieniny Celiny i Niny 1966 - Zmarł Walt Disney
Do końca roku pozostało: 0 dni
Historia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Kazanie Skargi

Odczytanie Kazania Skargi

Wracając do samego obrazu, rzecz dzieje się w prezbiterium katedry wawelskiej, gdzie podczas mszy odprawianej dla dworu królewskiego ks. Piotr Skarga Powęski (nie Pawęski!), stojąc na stopniach konfesji św. Stanisława, głosi płomienne kazanie przepowiadające przyszłe klęski Rzeczypospolitej, podobnie jak miał to według tradycji czynić niegdyś w obliczu władcy biskup-męczennik. Skarga prawdę przedstawia bez osłonek, grozi, oskarża z fanatycznie natchnioną twarzą (mamy tu postarzony autoportret samego Matejki), oświetloną jakby nieziemskim promieniem z okna. Ciska słuchaczom swe proroctwa niczym głazy, wypowiadając słowa nigdy przezeń niewygłoszone (o czym artysta i współcześni mu jeszcze nie wiedzieli), lecz opublikowane i – co ważniejsze – czytane. Ten obraz to ilustracja do ósmego kazania: „Tak was pogruchocze Pan, jako ten garniec, którego skorupy spoić się i naprawić nie mogą... Ja wam, najmilszym braciom moim, i ludowi memu, i ojcowiźnie mojej miłej życzę, aby was Pan Bóg tak gromił, jakoby wam dał pomoc do powstania i pokuty na odmianę dekretów i pogróżek swoich”.



Aby odczytać obraz Matejki, musisz kliknąć na wybrany fragment...

Reakcja zebranych jest bardzo różna. Przy charakterystycznym krzyżowym usytuowaniu postaci (po przekątnej płótna) centralne miejsce zajmuje grupa czołowych warchołów i rokoszan: Janusz Radziwiłł, Mikołaj Zebrzydowski i Stanisław Stadnicki zwany Diabłem. Aczkolwiek reagują różnie, przeważnie lekceważeniem i arogancko, skupili się jakby w zagrożonym, izolowanym kręgu, niczym u Sienkiewicza Kmicicowa kompania zaatakowana w „karczmie Doły zwanej”. Radziwiłł, jako kresowe królewiątko, przedstawiony został niemal w monarszych gronostajach, a atakowany jest przez Skargę również jako protestant. To także jeden z charakterystycznych akcentów „Kazania Skargi”: jezuita zwraca się do magnatów nie tylko jako do warchołów i grabarzy Polski, lecz także jako do innowierców, co w bigoteryjnych czasach Zygmunta III też miało swoją wymowę.

A sam król? Słucha, a zarazem nie słucha. Daleki jest od słów kaznodziei, on wie swoje. Pół Polak, pół Szwed – bardziej zainteresowany był sukcesją tronu w północnej Europie niż władaniem w ojczyźnie swej matki. Ubrany jest z cudzoziemska, w ręku trzyma modlitewnik, u boku ma szpadę – i o to chodziło: obrona wiary, nawet z użyciem siły militarnej, choćby w aliansie z obcymi dworami (świadczy o tym habsburski Order Złotego Runa na piersi króla). Symbolem konfliktu z magnatami i zapowiedzią rokoszu Zebrzydowskiego jest królewska rękawiczka położona (lecz nie rzucona!) przed grupą magnatów-warchołów.

Najżywiej reaguje grupa po lewej stronie obrazu, gdzie na tle opony z godłem Rzeczypospolitej rzeczywiście króluje stary wódz i polityk – Jan Zamoyski. On jeden, przygnębiony i zmęczony, stojąc u wejścia do stalli, doskonale rozumie znaczenie słów Skargi. Ustawiony zresztą został na jednej wysokości z kaznodzieją, a znacznie wyżej od monarchy.

Najlepiej w niezręcznej sytuacji czuje się świętoszkowaty przyjaciel króla i kosmopolita Mikołaj Wolski, przyszły marszałek wielki koronny. Pogrążona w modlitwie rozważa swe nieudane życie królowa Anna Jagiellonka oraz jej piękna i młoda, a już ciężko doświadczona sąsiadka ze stalli – Halszka Ostrogska. I jednej, i drugiej nie powiodło się w małżeństwie.

Z prawej strony obrazu, w grupie usytuowanej najbliżej kaznodziei, aż wieje nudą. Posłowie austriacki i hiszpański niby to słuchają, w gruncie rzeczy dalecy są jednak od tego, o czym mowa. Podobnie zachowuje się kardynał Enrico Gaetano, a stojący z tyłu nuncjusz Malaspina wyraża typowo dyplomatyczną uprzejmość i obojętność. Duchowni z przeciwka, choć nie cudzoziemcy, nie pojmują myśli natchnionego mówcy. Arcybiskup Stanisław Karnkowski uciekł w modlitwę, a unicki metropolita Hipacy Pociej zupełnie otwarcie demonstruje lekceważenie. Uważnie za to słuchają Jerzy Mniszech, Jan Piotr Sapieha i Janusz Zborowski, ale siedzący przy Sapieże zażywny szlachcic beztrosko się zdrzemnął – jest uosobieniem ogółu panów braci, których przepowiednie Skargi ani grzały, ani ziębiły (zresztą w swych „Kazaniach sejmowych” kaznodzieja w gruncie rzeczy bardziej zwracał się do mas szlacheckich niż do magnaterii; Matejko w swym obrazie proporcje te odwrócił). Całą scenę zza ojcowskiego fotela uważnie obserwuje mały królewicz Władysław, czyli w rzeczywistości „Tosio” (Antoni Serafiński, syn przyszłej szwagierki artysty).

„Kazanie Skargi” daje o Polsce przełomu XVI i XVII wieku wyobrażenie jako o państwie szarpanym warcholstwem magnatów, egoizmem szlachty, przy tym jednak zadufanym i pewnym siebie, swej potęgi, głuchym na głos sumienia i rozsądku. Wszechogarniający egoizm i decentralizacja władzy – w dodatku traktowana jako podstawa trwałości i potęgi państwa – dwieście lat później stały się jedną z przyczyn katastrofy przedstawionej w następnym obrazie, w „Rejtanie”. Obojętność ogółu, egoistyczne interesy poszczególnych grup, rozpaczliwe wołanie tych nielicznych, którzy spoglądali nieco dalej, i zarazem przekonanie wszystkich, że tylko oni i nikt więcej są upoważnieni do zbawienia ojczyzny ...

Ksiądz Piotr Skarga w rzeczywistości nie wygłosił swoich „Kazań sejmowych”, tylko je opublikował, jednak prorocza wizja, którą w nich przedstawił, posłużyła Matejce do przedstawienia bolesnej prawdy, bardzo silnie akcentowanej w jego czasach przez tzw. krakowską szkołę historyczną: upadek Polski w dużej mierze był zawiniony przez samych Polaków, którzy nie umieli, a czasami nawet nie chcieli myśleć kategoriami państwa.

Zajrzyj do Słownika Postaci Historycznych. Wzbogaci on Twoją wiedzę o postaciach, które występują w obrazie Jana Matejki.




Autor: Marek Rezler
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl