wtorek 18 czerwca 2019 imieniny Elżbiety i Marka 1815 - Bitwa pod Waterloo
Do końca roku pozostało: 0 dni
Historia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Wojsko europejskie a wojsko polskie w XVI wieku

Europejska sztuka wojenna

Pawężnik z końca XV i początku XVI w.


     Wiek XVI nie przyniósł żadnych rewolucyjnych zmian w sztuce wojennej. Wojska europejskie rozwijały się bowiem cały czas w tym samym kierunku od czasów późnego średniowiecza.
     Zdecydowanie wzrosło znaczenie piechoty na polach bitew. Prawdziwym szokiem dla Europy okazał się wynik starcia pod Nancy w 1477 r. między księciem burgundzkim Karolem Śmiałym a wojskiem szwajcarskim. Armia Karola była w owym czasie najlepiej wyposażoną armią europejską, a została pokonana przez piechotę szwajcarską uzbrojoną w piki i halabardy. Bitwa ta, podobnie jak wcześniejsze pod Hericourt, Granson i Murten, oznaczała kres dominacji ciężkozbrojnej jazdy rycerskiej na polach bitew oraz zapowiadała zmiany w sposobach prowadzenia walki.
     Drugim kierunkiem rozwoju było pojawienie się wojsk zaciężnych oraz broni palnej, która z czasem zupełnie zmieniła oblicze wojska. Broń ta była początkowo traktowana jako niehonorowa, niegodna rycerza. Posługiwanie się nią wymagało jednak sporej wiedzy technicznej oraz wysiłku fizycznego, dlatego mogli ją obsługiwać jedynie specjaliści - zawodowcy.

Kusznik z końca XV i początku XVI w.
Piechota
     Na początku XVI wieku dominująca rola piechoty nie podlegała już dyskusji. Na polach bitew piesi żołnierze uzbrojeni w piki ustawiali się w zwarte czworoboki, których olbrzymia siła przebicia przesądzała o wyniku starcia.
     Początkowo najlepszą piechotę tworzyli Szwajcarzy, których bieda zmuszała do zaciągania się pod obce sztandary. Z czasem stawali się oni wysokiej klasy specjalistami, fachowcami w dziedzinie sztuki wojennej. Tworzyli wielkie falangi pikinierów uzbrojonych do walki z bliska w miecze i halabardy. Później do pikinierów dołączano po kilku arkebuzerów i armaty, mające chronić flanki (skrzydła) ugrupowania. Oddziały, w których walczyli Szwajcarzy, były jednak mało ruchliwe i tylko w niewielkim stopniu zaopatrzone w broń palną, co umożliwiało ich pokonanie. Sztuka ta udała się piechocie, która do historii przeszła pod nazwą "Landsknechte". Formację tę tworzyła drobna południowoniemiecka szlachta, uzbrojona w broń palną (rusznice, arkebuzy) i piki.

Halabardnik staraży królewskiej z końca XV w.

     Następcami landsknechtów w europejskim teatrze wojny stali się hiszpańscy tercios, którzy walczyli na polach bitew przez cały wiek XVI i na początku wieku XVII. Hiszpańską piechotę stanowili żołnierze wyłącznie z poboru, co było wyjątkiem w owych czasach. Według zarządzenia z roku 1494 jeden człowiek na dwunastu w wieku od 20 do 45 lat był uważany za zdolnego do służby wojskowej w kraju lub za granicą. Sukcesy piechoty hiszpańskiej wynikały z tego, że kraj ten nie miał tradycji związanej z ciężką kawalerią, która dominowała np. we Francji. Jałowa ziemia hiszpańska nie sprzyjała hodowli koni dla jazdy, dlatego szlachta była zainteresowana służbą w piechocie.
     Hiszpanie stworzyli szyk, który łączył w jedną całość oddziały pikinierów i muszkieterów. Ugrupowania piechoty nosiły nazwę "brygady hiszpańskiej" i składały się z ustawionych w kwadrat 1600 pikinierów i mieczników, otoczonych przez 900 strzelców, rozmieszczonych na głębokość 5 żołnierzy. Na rogach kwadratów zajmowało pozycje dalszych 200 strzelców. Inni muszkieterzy w liczbie 500 ludzi walczyli przed szykiem w rozproszeniu. Poszczególne oddziały ustawiały się do walki w szachownicę o trzech rzutach. Muszkieterzy mogli wówczas prowadzić walkę ogniową na odległość, zaś pikinierzy atakować wręcz lub odpierać ataki. W piechocie formowanej w Hiszpanii w XVI wieku po raz pierwszy zrównano liczbę pikinierów i muszkieterów. Od tego momentu rozpoczął się proces przekształcania piki w bagnet.
     Wiek XVI okazał się przełomowy dla wojsk pieszych. Doszło wtedy do znacznego urozmaicenia stosowanego przez tę formację uzbrojenia. Obok tradycyjnego wyposażenia (pika, miecz, sztylet) masowo zaczęto stosować broń palną. Zmiany dostrzegalne były również w dziedzinie uzbrojenia ochronnego. Na polach bitew występowały jednocześnie formacje odziane w pancerze (pikinierzy) oraz pozbawione sprzętu ochronnego (muszkieterzy).


Kopijnik z końca XV w.

Kawaleria
     XVI stulecie zmieniło również oblicze kawalerii. Początkowo zmiany w tym typie wojska przebiegały w dwóch różnych kierunkach. Z jednej strony wyodrębniła się ciężka jazda kopijnicza, z drugiej zaś powstała średniozbrojna konnica - rajtaria. Ten nowy typ jazdy został utworzony przez Maurycego Orańskiego. Rajtarzy posługiwali się w walce pistoletami, walczyli zaś w sposób dosyć dziwny jak na kawalerię - tzw. metodą karakolu. Technika ta polegała na tym, że rajtarzy ustawieni w głębokie czworoboki podjeżdżali do nieprzyjaciela na około 30 metrów. Pierwszy szereg oddawał wtedy salwę z broni palnej, po czym ustępował na bok lub do tyłu, by załadować broń, a w tym czasie strzelały następne szeregi.
     W końcu XVI wieku również we Francji powstał nowy typ jazdy - dragonia.
Co ciekawe, była to w zasadzie piechota używająca konnego transportu, a walcząca pieszo.
     Wiek XVI okazał się też czasem burzliwego rozwoju broni palnej. Postęp techniczny zwiększył przydatność tego typu broni. W 1521 r. Hiszpanie udoskonalili arkebuz i skonstruowali muszkiet. Już w 1527 r. zastosowano w nim zamek kołowy. Nieco wolniej, lecz równie konsekwentnie rozwijała się artyleria.
     Wszystkie te zmiany doprowadziły do tego, że pod koniec XVI wieku piechota stała się "niekwestionowaną królową" pól bitewnych.



Do źródeł
Teka ilustracji
Słowniczek
Biblioteczka
Zasoby i linki




Autor: Dariusz Kramarczyk
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl