wtorek 25 czerwca 2019 imieniny Wilhelma i Łucji 1903 - Urodził się George Orwell
Do końca roku pozostało: 0 dni
Historia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
22 stycznia

22 stycznia 1863


22 stycznia 1863 r. w Królestwie Polskim wybuchło powstanie, zwane powszechnie powstaniem styczniowym.
 
    Pod koniec lat pięćdziesiątych XIX wieku nastąpiła zmiana sytuacji społeczeństwa polskiego w zaborze rosyjskim. W roku 1855 zmarli znienawidzeni przez większość Polaków car Mikołaj I i jego namiestnik Iwan Paskiewicz. W wyniku przegranej przez Rosję wojny krymskiej (1853-56) upadł mit tego państwa jako niepokonanego mocarstwa, pogromcy Napoleona i rewolucji w okresie Wiosny Ludów.
    Następny car Rosji Aleksander II zmuszony był przeprowadzić szereg reform, które miały usprawnić administrowanie kraju. Ograniczył cenzurę, pozwolił na zakładanie organizacji społecznych, w końcu ogłosił amnestię, na mocy której do kraju powrócili powstańcy z 1830 r. Do Warszawy przybył również nowy namiestnik Michał Gorczakow, znany z liberalnych poglądów.
    Opinia publiczna, a szczególnie środowiska ziemiańskie, wiązała z osobą nowego monarchy nadzieje na zmianę polityki w stosunku do Polaków. Jednak w 1855 r. Aleksander II wyraźnie zaznaczył podczas swojej wizyty w Warszawie: "Żadnych marzeń, panowie, żadnych marzeń. (...) Wszystko, co zrobił mój ojciec, dobrze zrobił i ja to utrzymam."

Artur Grottger, Pożegnanie powstańca, 1865-66, fragment. Muzeum Narodowe w Krakowie. (Polaków portret własny, pod red. Marka Rostworowskiego, Wydawnictwo Akrady, Warszawa 1983)
Żegna matka, drży jej ręka,
Wyszła żona na rozdroże,
Choć im z żalu serce pęka:
- Idźcie - mówią - w imię Boże!
Pierzchnął płacz na wiatru fali,
Wkrótce w uszach kule gwizdną.
Ci, co wszystko pożegnali,
Pozdrawiają Cię, Ojczyzno
 
Felicjan Faleński, Morituri te salutant, fragment, 22/23 stycznia 1863 (morituri te salutant (łac.) - pozdrawiają cię idący na śmierć; okrzyk gladaitorów rzymskich).
Maksymilian Gierymski, Pikieta powstańcza (patrol powstańczy), około 1873, fragment, Muzeum Narodowe w Warszawie. (Polaków portret własny, pod red. Marka Rostworowskiego, Wydawnictwo Akrady, Warszawa 1983)

W krwawym polu srebrne ptasze,
Poszli w boje chłopcy nasze.
    Hu! ha!
    Krew gra!
    Duch gra!
    Hu! ha!
I niech matka zna,
Jakich synów ma.
 
Wincenty Pol, Sygnał, fragment. (Utwór znany również pod tytułami W krwawym polu, Pobudka, Poszli w boje, Pieśń z obozu Jeziorańskiego, śpiewany przez powstańców i wielokrotnie przedrukowany w rozmaitych śpiewnikach narodowych).

    Mimo to zmiana sposobu sprawowania rządów, zwana potocznie "jesienią posewastopolską", pozostawiła trwały ślad w życiu społeczeństwa polskiego. W roku 1857 rozpoczęła swą działalność Akademia Medyko-Chirurgiczna. W rok później środowiska ziemiańskie z Andrzejem Zamoyskim na czele założyły Towarzystwo Rolnicze, w którego programie znalazły się postulaty podniesienia poziomu rolnictwa oraz uwłaszczenia chłopów. Towarzystwo skupiało wkrótce blisko 4 tysiące członków, a jego działalność nie zawsze ograniczała się do spraw gospodarczych.
    Stojący na czele mieszczan Edward Jurgens, idąc za przykładem Wielkopolan, nawoływał do pracy organicznej i społecznej, a także do odłożenia postulatu powstania na bliżej nieokreśloną przyszłość. Rewolucjoniści, wywodzący się głównie ze środowisk studenckich, a także niepokornych zesłańców przybyłych do kraju, nawoływali tymczasem do powstania zbrojnego i krytykowali postawę zwolenników Jurgensa. Nazywali ich ironicznie "millenerami", czyli tymi, którzy odkładają sprawę niepodległości na tysiąc lat (millennium - tysiąc lat).
    Po klęsce Austrii w wojnie z Włochami i Francją ożyły nastroje patriotyczne. W czerwcu 1860 r. ludność Warszawy zorganizowała manifestację na pogrzebie generałowej Sowińskiej. Sytuacja zaostrzyła się w lutym 1862 r., kiedy padły pierwsze strzały w stronę Polaków. W tej sytuacji Aleksander II postanowił szukać kompromisu z konserwatystami reprezentowanymi przez margrabiego Aleksandra Wielopolskiego. Był on wtedy jedynym politykiem, który widział szansę uzyskania autonomii za cenę współpracy z caratem. Od marca 1861 r. przygotowywał szereg reform, mających na celu m.in. spolszczenie administracji. Nie znalazł jednak poparcia rodaków, którzy widzieli w tej działalności zdradę interesów narodowych. W tych okolicznościach Wielopolski rozwiązał niepokorne Towarzystwo Rolnicze i mieszczańską Delegację Miejską. W kwietniu, podczas kolejnej manifestacji, zginęło już blisko 100 osób, a akcje patriotyczne przeniosły się do kościołów, gdzie odprawiano nabożeństwa w intencji zamordowanych. Wydarzenia te przekreśliły jakąkolwiek możliwość porozumienia z carem. Wielopolski podał się do dymisji, a nowy namiestnik Aleksander Luders wprowadził stan wojenny.
    Ten krok umocnił zwolenników powstania - "czerwonych" - w przekonaniu, że tylko walka zbrojna może polepszyć sytuację społeczeństwa polskiego. W październiku 1861 r. utworzyli oni Komitet Miejski, przekształcony w marcu 1862 r. w Centralny Komitet Narodowy. "Czerwoni" postawili sobie za cel odzyskanie niepodległości poprzez powstanie ogólnonarodowe. W ich programie naczelną pozycję stanowiło natychmiastowe uwłaszczenie chłopów i zniesienie różnic stanowych w społeczeństwie. Czołową postacią "czerwonych" był w tym czasie Jarosław Dąbrowski.
    W opozycji do "czerwonych" powstał obóz "białych", w którego skład weszli głównie przedstawiciele ziemiaństwa i mieszczaństwa. W grudniu 1861 r. zawiązali oni Dyrekcję Krajową, na czele z Leopoldem Kronenbergiem, której program polegał na dalszym manifestowaniu patriotyzmu i oczekiwaniu wsparcia ze strony mocarstw zachodnich.
    Wkrótce potem do łask powrócił Aleksander Wielopolski, który wraz z bratem cara Konstantym przejął ster rządów. W ciągu roku margrabia przeprowadził reformy szkolnictwa i administracji, ale nie przerwały one przygotowań do powstania, czynionych przez "czerwonych". Na Zachodzie kupowano już broń i szkolono oficerów, a do kraju zaczęli przybywać emisariusze.
    Wielopolski, zamierzając uszczuplić siły powstańców, postanowił przeprowadzić brankę. Pobór młodych Polaków do wojska miał dotknąć przede wszystkim młodzież związaną z "czerwonymi". Działacze Komitetu Centralnego, którzy planowali rozpoczęcie powstania na wiosnę 1863 r., postanowili przyspieszyć jego wybuch. Ostatecznie wyznaczono datę 22 stycznia, a na przywódcę wybrano przebywającego na emigracji Ludwika Mierosławskiego. Do tego czasu młodzież zagrożona branką miała pozostać w ukryciu. W wyznaczonym dniu powstańcy ogłosili skierowany do Polaków manifest, w którym jako rząd tymczasowy nawoływali do walki z zaborcą, obiecując przeprowadzenie upragnionych reform społecznych.
    Dzień 22 stycznia 1863 roku stał się odtąd symbolem największego i najdłuższego zrywu niepodległościowego w Polsce (ostatni oddział powstańczy walczył do wiosny 1865 r.). Wzięło w nim udział blisko 200 tysięcy ochotników, w tym również z zagranicy. Łącznie w czasie powstania stoczono około 1200 potyczek. Mimo klęski powstania styczniowego Polacy zyskali możliwość ukształtowania nowoczesnego społeczeństwa, zdolnego po 50 latach udźwignąć ciężar tworzenia niepodległego państwa.

Literatura
 
Berg M. W., Powstanie polskie 1863 i 1864. Warszawa 1990
Borejsza J., Piękny wiek XIX. Warszawa 1990
Chwalba A., Imperium korupcji w Rosji i Królestwie Polskim 1861-1914. Kraków 1995
Chwalba A., Polacy w służbie Moskali. Warszawa-Kraków 1999
Chwalba A., Historia Polski 1795-1918. Kraków 2000
Davies N., Boże igrzysko. Historia Polski, t. 2. Kraków 1996
Dzieje Polski. Kalendarium. Red. A. Chwalba. Kraków 2000
Kieniewicz S., Powstanie styczniowe. Warszawa 1983
Kieniewicz S., Warszawa w powstaniu styczniowym. Warszawa 1983
Kieniewicz S., Zahorski A., Zajewski W., Trzy powstania narodowe: kściuszkowskie,
   listopadowe, styczniowe
. Warszawa 1992
Powstanie styczniowe 1863-1864. Wrzenie. Bój. Europa. Wizje. Pod red. S. Kalembka.
   Warszawa 1988
Wandycz P., Pod zaborami. Ziemie Rzeczypospolitej w latach 1795-1918. Warszawa 1992






Autor: Jerzy Noskowiak
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl