wtorek 21 października 2014 imieniny Hilarego i Urszuli 1833 - Urodził się Alfred Nobel
Do końca roku pozostało: 71 dni
Historia
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Kościuszko pod Racławicami

Kościuszko pod Racławicami

Sympatia Naczelnika jednoznacznie zwraca się ku dominującym w obrazie kosynierom. Chłopi reagują spontanicznie, radośnie, z nie udawaną szczerością witają swego wodza, który za udział w walce obiecał im uwolnienie od pańszczyzny. Walczyli więc w obronie niepodległości Polski, która miała być inna niż do tej pory. Zatem nad kosynierami powiewa nie chorągiew z Białym Orłem, lecz narodowo neutralna, ale zrozumiała dla wszystkich bez względu na stan świadomości narodowej (na wsi wtedy bardzo wątłej) kościelna chorągiew. Nie są to chłopi poddańczo pokorni. Zapatrzeni w Kościuszkę - poza jednym, który wykonuje pokłon w starym stylu - witają wodza, lecz jednocześnie ostrzą kosy, ocierają ich żeleźca z krwi, zbierają broń z pobojowiska, zatem szykują się do dalszej walki. To nie tylko zwykłe u żołnierzy liniowych, naturalne opatrywanie broni przed dalszym bojem; kosynier - wojownik amator takich odruchów jeszcze wytworzyć w sobie nie był w stanie. Znacznie więcej mówi o tym postać Wojciecha Bartosa, który z dumą pilnuje zdobytej przez siebie armaty. Co prawda nie uzyskał szlachectwa na polu bitwy, jak chce legenda, lecz tylko stopień chorążego i prawo używania oficjalnie rodowego nazwiska swej matki - ale to on właśnie spośród kilkusetosobowej grupy chłopskich grenadierów uhonorowany został najbardziej i dlatego na obrazie postawą akcentuje swą równość z Naczelnikiem, który wzrokiem zdaje się zawierać z nim porozumienie.



Aby odczytać obraz Matejki, musisz kliknąć na wybrany fragment...

Zwycięscy chłopi spod Racławic to przecież ta sama, jedynie trochę starsza pokoleniowo czerniawa, która w pół wieku później, w 1846 roku weźmie udział w rabacji przeciwko szlachcie, nie dotrzymującej obietnic Kościuszki, posługującej się trudnymi do pojęcia hasłami narodowymi, a równocześnie stosującej trudny dziś do pojęcia ucisk pańszczyźniany - co w chwili walki skwapliwie wykorzystała administracja austriacka. Broń to przedmiot, który na racławickim pobojowisku wcale nie przypadkowo najbardziej kosynierów interesuje. Nie kieszenie i sakiewki poległych, nie odzież, lecz właśnie broń, tak bardzo w przyszłości przydatna w wojnie przeciwko „ciarachom” (jak wtedy pogardliwie chłopi nazywali szlachtę), których na razie od chłopów jeszcze oddziela Naczelnik ze swoim sztabem. Niezwykle ciekawe jest znaczenie pokazanego wśród kosynierów wiwatującego Żyda. Postawa tej mniejszości wobec Polaków nie zawsze była jednakowa, co często sami sobie mieliśmy do zawdzięczenia. W czasie rabacji galicyjskiej Żydzi w większości stanęli po stronie zbuntowanych chłopów, co może i było rezultatem oportunizmu wywołanego instynktem samozachowawczym, bo wieś raczej nie miała powodu do sympatii wobec (i tak żyjących w izolacji, diasporze) innowierców, łupiących ją arendarzy i rzemieślników. Pewne jest jednak, że ludność żydowska zawsze szanowała Kościuszkę - zarówno za życia, jak i po śmierci Naczelnika.

Na prawo od Kościuszki widać bardzo niejednolitą, podzieloną, podobnie zresztą jak w rzeczywistości, grupę czołowych powstańców reprezentujących szlachtę i różne odłamy mieszczaństwa. Większość z nich ocenia Kościuszkę z niechęcią lub traktuje go obojętnie - jak szlachcic Stefan Dembowski, pewny siebie i zarozumiały generał Józef Zajączek, radykalny rewolucjonista i nie rozumiejący postępowania Kościuszki Gabriel Taszycki czy wreszcie ksiądz Hugo Kołłątaj, którego postawa, począwszy od 1792 roku, wcale nie była jednoznaczna.

Na tle przeciwstawnych sobie grup kosynierskiej i szlachecko-mieszczańskiej dość blado przedstawia się najbliższe otoczenie - sztab Naczelnika, z brygadierem Antonim Madalińskim (nieco nadętym - jak w rzeczywistości), eleganckim - też zgodnie z realiami - generałem Wodzickim i adiutantem, huzarem majora Krasickiego. W rzeczywistości ten mały oddział powstał dopiero w sierpniu, podczas obrony Warszawy, zaś ten sam błąd chronologiczny wkradł się później do „Panoramy Racławickiej” Wojciecha Kossaka.

Soczewkowaty układ postaci w dolnej części obrazu ma szereg drobnych, ale niezwykle sugestywnych grup, między którymi szczególnie dramatyczna jest ta przedstawiająca szlachcica konającego na rękach opłakującego go kosyniera; śmiertelnie ranny przekazuje mu swoją szablę - broń będącą symbolem szlachectwa i stanu rycerskiego. Jest to zarazem pożegnanie z wyłącznym prawem szlachty do walki o niepodległość. Postawa kosynierów na obrazie i brak jedności wśród inicjatorów Insurekcji pozwalają jednak stwierdzić, że nieprędko to nastąpi.

„Kościuszko pod Racławicami” to obraz w gruncie rzeczy bardzo sceptyczny w swej wymowie, mimo że na pierwszy rzut oka porywający widza kosynierskim entuzjazmem. W rzeczywistości Matejko pokazał w nim i powstańcze realia, i dramatyczny rozwój wydarzeń w przyszłości, które wywarły wielki wpływ na przebieg Wiosny Ludów, powstania styczniowego, i kształtowanie demokratycznych zapatrywań przywódców ruchu niepodległościowego. Spór z matejkowskiego „Kościuszki pod Racławicami” przeniósł się na scenę „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego - nawet dosłownie, gdyż poeta w scenografii nakazał umieszczenie reprodukcji dzieła w głównej izbie akcji.

Na zakończenie uwaga estetyczna: tłum postaci oglądamy na tle pięknego polskiego krajobrazu, który z powodzeniem mógłby wyjść spod pędzla najznakomitszych pejzażystów. A namalował to Matejko - malarz okrzyczany przez malkontentów jako artysta atelierowy, nie czujący perspektywy, specjalista jedynie od skrupulatnego, naturalistycznego odtwarzania tysięcy rekwizytów...





Autor: Marek Rezler
Komentarze + Dodaj komentarz
  • ...xP..., ^^izka^^ (odpowiedzi: 0)
  • no nawet, potrzebne info jest.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl