wtorek 02 czerwca 2020 imieniny Erazma i Marianny 1953 - Koronacja Elżbiety II
Do końca roku pozostało: 0 dni
Język polski
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Cyprian Kamil Norwid

Twórczość

Cyprian Kamil Norwid, niewątpliwie najbardziej tragiczna i niezwykła postać polskiej literatury romantycznej, został odkryty i doceniony dopiero na początku XX wieku. Od tego momentu datuje się zainteresowanie historyków literatury twórczością poety - twórczością wielkiej wartości, niezwykle oryginalną, nowatorską. Od tego też czasu toczy się wśród badaczy spór o to, czy należy zaliczyć Norwida do poetów romantycznych. Do wątpliwości tych przyjdzie nam jeszcze powrócić.

Norwid zaczął pisać jeszcze w kraju. Pierwsze jego utwory pojawiły się w 1840 r. Jego wiersze spotkały się z dużym uznaniem i nic nie zapowiadało późniejszego rozdźwięku z czytelnikami. W czasach niezwykle ostrej cenzury i kontroli ze strony władz Królestwa Polskiego Norwid stał się poetą, który mistrzowsko opanował sztukę zręcznego przemycania zakazanych treści, aluzji, narodowych nastrojów.

W latach 1841-1842 Norwid odbył kilka podróży po kraju w towarzystwie znanego podróżnika Władysława Wężyka oraz zbieracza ludowych pieśni, Oskara Kolberga. W czasie tych wędrówek zrodziły się przemyślenia o sztuce, które stały się przedmiotem jednego z najważniejszych utworów wczesnego okresu twórczości poety poza krajem - Promethidiona.

Na emigracji Norwid znalazł się przypadkiem. Drogę powrotną do kraju zamknęło mu wplątanie się w działalność szpiegowską. Za pomoc rzekomemu konspiratorowi został aresztowany i osadzony w pruskim więzieniu. Z wielkim trudem udało się przyjaciołom wydostać stamtąd poetę. Zdarzenie to okazało się przełomowe dla całego dalszego życia poety - odtąd trwać będzie jego ciągła walka z nędzą i pogłębiającym się kalectwem.

Pierwsze utwory z okresu emigracyjnej twórczości poety to Zwolon (1848, wyd. 1849) i Promethidion (1850, wyd. 1851). Wyłożony w nich został oryginalny program poetycki Norwida. Głównym celem poezji jest, według autora, poszukiwanie i poznawanie prawdy ukrytej pod pozorami rzeczywistości. Przy czym należy zaznaczyć, że nie chodzi tu o konkretną prawdę filozoficzną, estetyczną, psychologiczną czy naukową, lecz o ujawnienie jej pod różnymi postaciami i w różnych sytuacjach. Z ową "nieokreślonością" prawdy łączy się Norwidowska koncepcja przemilczenia. Przemilczenie traktował poeta jako równoważny słowu element utworu literackiego. Niedokończony obraz, urwane zdanie, opuszczone słowo - to trwałe cechy Norwidowskiej poezji, nadające jej nowatorski i intelektualny charakter. One też stały się przyczyną niezrozumienia przez współczesnych.
Według Norwida, artysta posiada szczególną umiejętność czytania znaków i docierania za ich pośrednictwem do istoty rzeczy. W tym sensie poezja pełni swego rodzaju formę wtajemniczenia, ujawniając rzeczywisty sens zjawisk.

Zwolon i Promethidion przez krytykę zostały przyjęte wręcz wrogo, a co gorsze wyrobiły mu opinię poety zmanierowanego, wyrażającego się w sposób zawikłany i mętny. W głównej mierze przyczynił się do tego styl poezji Norwida. Dążył on do wyrażenia jak najgłębszych treści w sposób możliwie najbardziej skondensowany. Norwid nazywał swoją twórczość "dawaniem świadectwa prawdzie" i dlatego dbał, by każde słowo nabrzmiałe było treścią. Stąd też brało się u niego poczucie wielkiej odpowiedzialności za każdy wyraz, niezwykła troska o precyzję wypowiedzi. Towarzyszyła poecie świadomość, że wiele słów straciło swą wyrazistość i pierwotne znaczenie na skutek zbyt częstego i niedbałego ich używania (słowa stały się - powie Norwid - "liczmanami"), dlatego tworzył Norwid wiele neologizmów, zmieniał znaczenie wyrazów w przekonaniu, że przywraca ich źródłowy sens. Stąd niewprawny czytelnik miał ogromne trudności ze zrozumieniem jego utworów.

Do trudności tych przyczyniała się także stworzona przez Norwida teoria znaku, skutkująca stosowaniem przez poetę rozbudowanych przenośni, oryginalnych, wieloznacznych skojarzeń. Lektury nie ułatwiała także "dyskursywność" jego utworów. Stawiając na pierwszym miejscu precyzję poetyckiego przekazu, Norwid rozluźnił rytmiczną strukturę wiersza, świadomie rozbijał tradycyjne systemy wersyfikacyjne, wprowadził własny system znaków interpunkcyjnych: wielokropków, myślników, dla podkreślenia pewnych słów stosował różne rodzaje druku, rozbijał wyrazy na człony, wydobywając z nich nowe znaczenia.

Nowatorstwo języka nie było jedyną przyczyną czytelniczego niezrozumienia jego poezji. Zwolenników nie przysparzało mu także ciągłe atakowanie popularnych wzorców poetyckich za ich łatwość i brak zachęty do samodzielnego myślenia.

Te wszystkie cechy poezji Norwida sprawiają, że niezwykle trudno zaklasyfikować go do konkretnego prądu literackiego. Historycy literatury dopatrują się w jego twórczości związków z wieloma nurtami: romantyzmem, klasycyzmem, parnasizmem. Wskazują na pewne cechy jego twórczości - chodzi tu przede wszystkim o odrzucenie idei sztuki dla sztuki - które zapowiadają polski pozytywizm. Łączą styl pisarski Norwida, stosowane przez niego środki wyrazu z modernizmem. Ogólnie i w sposób najbardziej ostrożny można rzec, że był on poetą z pogranicza wielkich epok.

W dorobku lirycznym Norwida wyróżnić można kilka, odmiennych pod względem tematyki i konstrukcji wiersza, cykli. Pierwszy z nich to liryki osobiste - odznaczające się prostotą, bezpretensjonalnością, często ironiczne, przejmujące niezwykle lapidarnym ujęciem tragicznego losu. Taka jest np. Moja piosnka (II) czy Trzy strofki. Pozostałe cykle są znacznie bardziej skomplikowane. Wyróżnić można ich dwa zasadnicze kręgi tematyczne: historiozoficzno-refleksyjny, będący próbą odkrycia moralnego porządku historii - reprezentują go takie utwory, jak Czasy, Pieśń od ziemi naszej - oraz drugi, związany z kultem wielkich ludzi. Norwidowskie wiersze poświęcone wielkim postaciom historycznym głoszą pochwałę jednostek, które swoją postawą stały się nosicielami określonych kulturowych wartości. Ten typ reprezentują Do obywatela Johna Brown, Bema pamięci żałobny rapsod, Na zgon śp. Jana Gajewskiego..., Fortepian Szopena.

W latach 1858-1865 Norwid stworzył cykl liryków Vade-mecum. Krótki wstęp kierowany Do czytelnika, który miał przygotować odbiorcę do lektury, miał także uświadomić mu "krytyczną chwilę", w jakiej znalazła się polska poezja po odejściu wielkich twórców epoki. Nowa sytuacja historyczna powinna, zdaniem Norwida, posłużyć uwolnieniu poezji od jej narodowych "służb i atrybutów". Norwid był przekonany, że dokonuje "koniecznego skrętu" w polskiej poezji, że "poezja polska tam pójdzie, gdzie główna część Vade-mecum wskazuje sensem, rymem i przykładem". Utwory zawarte w Vade-mecum dalece odbiegały od poetyki romantyzmu, były także zupełnie różne od popularnego w tamtym czasie epigońskiego wierszowania. "Szczerą nie będąc jako ryk bydlęcy -/ Lecz w przezroczyste owiana półcienia - fałd tajemniczych pełna i osłonek", jak ironicznie określał ją Norwid, była to poezja aluzji i niedomówień, wieloznaczna, precyzyjna pod względem formalnym, skondensowana, lapidarna.

Norwid przywiązywał do Vade-mecum ogromną wagę. Liczył, że cykl ten odegra przełomową rolę w poezji polskiej, otworzy przed nią nowe horyzonty. Tak się jednak nie stało. Vade-mecum ukazało się drukiem dopiero w sto lat po jego napisaniu.

Poza lirykami inne dzieła Norwida nie mają już tej artystycznej i myślowej rangi. Poematy, nie licząc drobnych wyjątków, ustępują drobnym wierszom. Wyjątkiem takim, zasługującym na uwagę jest Assunta (1870), będąca na długo przed pojawieniem się w Polsce symbolizmu jego wzorcowym przykładem.

Norwid otwierał przed polską literaturą nowe perspektywy. Jego nowatorstwo znacznie wyprzedzało epokę. Paradoksalnie, wielkość i "świeżość" tej poezji stała się przyczyną osobistej tragedii jej twórcy. Nie rozumiany, lekceważony, musiał czekać na swe odkrycie blisko pół wieku. Nawet jednak wtedy nie została ona w pełni doceniona.

"Odkrycia" Norwida dokonał Zenon Przesmycki, "typowy - jak pisze Krzyżanowski - snob literacki, który dokonał wprawdzie rzeczy wielkiej, bo zebrał i od zagłady uchronił większość spuścizny znakomitego poety, ale spuściznę tę traktował jako swą własność prywatną, a pracę nad jej udostępnieniem jako swój monopol". Niełaskawe okazały się także dla Norwida wydarzenia historyczne - wybuch dwóch wojen światowych sprawił, że jego Dzieła zebrane ukazały się dopiero w roku 1968 r. Ich wydawcą był Juliusz Wiktor Gomulicki, zasłużony odkrywca norwidianów, biograf i komentator Norwida. Ukoronowaniem jego pracy, zmierzającej do wprowadzenia Norwida, poety, myśliciela, artysty, do narodowej kultury, było krytyczne wydanie w latach 1971-1976 jego Pism wszystkich. Składają się one z jedenastu tomów zawierających cały dorobek literacki poety wraz z jego listami i reprodukcjami dzieł plastycznych.

Norwid był ostatnim wielkim poetą polskiego romantyzmu tworzącym na emigracji. W kraju zaczęły się już pojawiać pierwsze zwiastuny nowego prądu, zwanego pozytywizmem.

*     *     *

C.K. Norwid "Modlitwa" i "W Weronie"
C.K. Norwid „Rzecz o wolności słowa” (VIII, w. 73-85), „Ogólniki”, „Słowo i słowo” (fragment)




Autor: Weronika Chańska
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl