czwartek 27 listopada 2014 imieniny Waleriana i Wirgiliusza 1942 - Urodził się Jimi Hendrix
Do końca roku pozostało: 34 dni
Język polski
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Fonetyka

Samogłoski i spółgłoski

Głoski dzielimy na samogłoski i spółgłoski.
Różnice między nimi są następujące:

  • samogłoski są donośniejsze niż spółgłoski (słyszymy je lepiej),

  • samogłoski są wymawiane przy większym rozwarciu jamy ustnej niż spółgłoski,

  • samogłoski tworzą sylaby (same lub razem ze spółgłoskami, np. o-ko, no-ga, sto-no-ga), natomiast same spółgłoski nie tworzą w języku polskim sylab.

Spółgłoski

Każda spółgłoska ma zespół cech, dzięki którym możemy ją rozpoznać, odróżniając od innych spółgłosek. Bierzemy wtedy pod uwagę następujące czynniki:

  • stopień zbliżenia narządów mowy w czasie artykulacji,

  • miejsce artykulacji,

  • położenie podniebienia miękkiego,

  • zachowanie się wiązadeł głosowych.
Spółgłoski szczelinowe powstają wtedy, gdy w czasie artykulacji niektórych spółgłosek powietrze wydychane z płuc przeciska się w jamie ustnej przez szczelinę, powstałą wskutek zbliżenia się dolnej wargi do górnych zębów albo języka do górnych zębów, do dziąseł lub do podniebienia. Są to: w, w', f, f', z, s, ż, sz, ź, ś, ch, ch'.

Spółgłoski zwarte (lub zwarto-wybuchowe) powstają wtedy, gdy w czasie artykulacji zwierają się na moment narządy mowy w jamie ustnej (np. wargi, przód języka, dziąsła), po czym następuje nagłe rozwarcie tych narządów. Są to: b, b', p, p', d, t, g, g', k, k'.

Spółgłoski zwarto-szczelinowe powstają, gdy w czasie ich artykulacji bezpośrednio po krótkotrwałym zwarciu narządów mowy tworzy się szczelina i przez nią wydostaje się powietrze. Są to: dz, c, dż, cz, dź, ć.

Spółgłoski półotwarte to grupa spółgłosek, przy których artykulacji występuje połączenie zwarcia z otwarciem. Są to: ł, l, l', r, m, m', n, n', ń.

Spółgłoski wargowe powstają wówczas, gdy dochodzi do zwarcia lub szczeliny między wargami lub wargą i inną częścią mowy. Są to: b, b', p, p', m, m', w, w', f, f'.
Wyróżniamy następujące spółgłoski:
  • przedniojęzykowo-zębowe: ł, n, d, t, z, s, dz, c;

  • przedniojęzykowo-dziąsłowe: l, l', r, ż, sz, dż, cz;

  • środkowojęzykowe: ń, ź, ś, dź, ć, g', k', ch';

  • tylnojęzykowe: g, k, ch.

Spółgłoski, przy których wymawianiu środkowa część języka zbliża się do podniebienia twardego lub przez moment zwiera się z nim, nazywamy spółgłoskami miękkimi (m', l', b', p', w', f', ń, ź, ś, dź, ć, g', k', ch'). Pozostałe spółgłoski nazywamy twardymi.

Zależnie od zachowania się wiązadeł głosowych dzielimy spółgłoski na dźwięczne i bezdźwięczne.
Każda spółgłoska dźwięczna ma swój odpowiednik w spółgłosce bezdźwięcznej: b-p, b'-p', w-f, w'-f', d-t, z-s, dz-c, ż-sz, dź-cz, ź-ś, dź-ć, g-k, g'-k'.

W zasadzie nie mają swych bezdźwięcznych odpowiedników spółgłoski półotwarte ustne i nosowe: l, l', ł, r, m, m', n, n', ń.

W wymowie ogólnopolskiej nie ma w zasadzie dźwięcznego odpowiednika bezdźwięcznych spółgłosek ch, ch', h, h'.

Samogłoski

Cechami artykulacyjnymi samogłosek, dzięki którym rozróżniamy je i rozpoznajemy, są:

  • położenie języka w jamie ustnej,

  • układ warg,

  • położenie podniebienia miękkiego.
Przy artykulacji samogłosek język wykonuje ruchy w kierunku poziomym i pionowym. Jeśli chodzi o ruch poziomy, język może przesuwać się do przodu lub do tyłu. Do samogłosek o przednim położeniu języka zaliczamy: i, y, e, ę, do samogłosek o tylnym położeniu języka: o, ą, u. Pozycję środkową zajmuje język przy wymawianiu samogłoski a.
Jeżeli chodzi o ruch pionowy, język może wznosić się w większym lub mniejszym stopniu do podniebienia twardego albo miękkiego. W związku z tym rozróżniamy samogłoski wysokie: i, y, u, średnie: e, ę, o, ą oraz niską a.

Ze względu na położenie podniebienia miękkiego samogłoski, podobnie jak spółgłoski, dzielimy na ustne i nosowe.
Samogłoski ustne: i, y, e, a, o, u.
Samogłoski nosowe: ę, ą.

Polacy mają sporo kłopotów z poprawną wymową samogłosek nosowych ą i ę.

Należy dokładnie wymawiać ą na końcu wyrazów, np. zrobią, myślą, pracą, umyją.

Jeśli chodzi o ę, to na końcu wyrazu traci ono swoją nosowość i powinno być wymawiane jak e, np. robię [robie], myślę [mysle], pracuję [pracuje], wodę [wode], modę [mode].

W środku wyrazu samogłoski nosowe mogą być wymawiane wyłącznie przed spółgłoskami w, f, s, z, sz, ż, ś, ź, ch, np. wąwóz, pąsowy, więzy, wąż, mężny, gałąź, węch.

Przed spółgłoskami, takimi jak: p, b, d, t, c, dz, cz, dż, ć, dź, k, g samogłoska nosowa rozbija się na samogłoskę ustną i jakąś spółgłoskę nosową, np. m, n, ń. Wyrazy: kępa, trąba, mącić, pręt, prędzej, gęba, ząb, chęć wymawiamy [kempa, tromba, moncić, moncić, prent, prendzej, gemba, zomp, chenć]. Właśnie tak jest poprawnie.

Przed spółgłoskami l i ł samogłoski ą i ę tracą nosowość. Wyrazy takie, jak: zaczął, zaczęli, wziął, wzięła wymawiamy [zaczoł, zaczeli, wziol, wzieła].





Autor: Anita Hauzer
Komentarze + Dodaj komentarz
  • +, cat (odpowiedzi: 0)
  • przydatne nawet na studiach
  • fonetyka, ja (odpowiedzi: 0)
  • Krótko, zwięźle, na temat- czyli wszystko w pigułce:)jednak w opisie nie uwzględniono przepony (a szkoda), w przeciwnym razie byłoby to tłumaczenie idealne. Nie potrafię sobie wyobrazić, że ktoś nie rozumie tak prostego opisu. Prościej wytłumaczyć się już chyba nie da;) A język polski jest piękny, szpecą go tylko ludzie swoją głupotą. Dzięki! :)
  • ?, Kinga (odpowiedzi: 0)
  • Dalej nie czaje. A te wszystkie wsteczne i postępowe?
  • tego nie da sie zrozumiec !!!!!, adam (odpowiedzi: 0)
  • na początku nie zaczajiłem ale potem mama mi powiedzala o co kaman
  • NO 1 dobry portal z nauka, uczen:}}}}} (odpowiedzi: 0)
  • nie lapie tego i nie umialem lekcji zrobic:} ale dzieki temu nie bedzie minusika:]
  • dobre, on i ona (odpowiedzi: 0)
  • dobrze zrobione polecam:)
  • :), Weruska (odpowiedzi: 0)
  • bardzo wiele informacji.. pdoba mi sie i mam już lekcje :))
  • Interesujące..., Milenka` (odpowiedzi: 0)
  • Bardzo mi sie to podoba
  • OMG!!!, ki (odpowiedzi: 0)
  • MASAKRA NIGDY TEGO NIE ZROZUMIEM!! Koffam cie richie:****lol
  • Potworne to wszystko!, klaudia (odpowiedzi: 0)
  • JA NIE NAWIDZE POLAKA! JAK TERAZ DO TEGO DOSZLIŚMY I W DODATKU ZESZYT MI SIE ZGUBIL TO BYL KONIEC! ale dzieki tej stronce zgarnelam w miare dobra ocene;)
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl