sobota 01 listopada 2014 imieniny 1972 - Zmarł Ezra Pound, poeta amerykański
Do końca roku pozostało: 60 dni
Nauczyciel
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Dziecko agresywne - objawy, przyczyny i przeciwdziałanie

Agresywne zachowanie

     Przemoc staje się obecnie najważniejszym tematem spośród zagadnień związanych z bezpieczeństwem. Narastająca fala agresji obserwowana wśród nieletnich budzi niepokój różnych grup społecznych. Rodzice napotykają nieraz na trudności wychowawcze w stosunku do dziecka agresywnego.

Agresja to zewnętrzne objawienie złości skierowane przeciw określonym osobom lub rzeczom, przynoszące szkodę, przybierające formę ataku, czyli napaści fizycznej lub słownej (Z. Skorny, 1968).
     Wyrządzone szkody mogą mieć charakter materialny, np. uszkodzenie ciała, zniszczenie jakiegoś przedmiotu, lub moralny, np. poniżenie godności osoby będącej przedmiotem agresji, wzbudzenie w niej poczucia lęku, zagrożenia, poczucia niższości.
U dziecka agresywnego występują częste i liczne zmiany agresywne, zaś agresywność jest istotnym składnikiem jego osobowości. Jej subiektywnym odpowiednikiem jest występowanie emocji, gniewu, złości, chęci szkodzenia, dokuczania, wyrządzania przykrości lub zadawania bólu. Agresywność cechuje postawa wrogości przejawiająca się w odniesieniu do osób, z którymi dziecko nawiązuje kontakty społeczne w domu, szkole lub grupie rówieśniczej.

     Agresywne zachowanie może przyjąć formę agresji fizycznej lub słownej. Przejawem agresji fizycznej mogą być pojedyncze zachowania, takie jak wszczynanie przez dziecko bójki, uderzenia, kopnięcia lub ukłucie kolegi, szarpanie, podstawianie nogi oraz reakcje mimiczne, np. wykrzywianie się, przedrzeźnianie. Wymienione zachowania to tzw. agresja fizyczna bezpośrednia skierowana na kogoś lub coś.
     Spotykamy się również z tzw. agresją fizyczną pośrednią, która nie przybiera formy bezpośredniego ataku. Przykładem takich zachowań jest przeszkadzanie komuś w wykonywaniu jakiejś czynności, zakłócanie spokoju, sporządzanie obraźliwych rysunków, chowanie lub psucie przedmiotów należących do określonej osoby. Obiektem, na który może być skierowana agresja fizyczna, nie jest tylko osoba, lecz wszystkie inne przedmioty z otoczenia. Wówczas objawia się ona uszkadzaniem oraz niszczeniem mienia społecznego i prywatnego, dewastacją przyrody, znęcaniem się nad zwierzętami, łamaniem roślin lub kwiatów.

     Drugi typ zachowań agresywnych to tzw. agresja słowna, która przejawia się w inicjowaniu kłótni, złośliwych plotek, pomówień, grożeniu, straszeniu, przezywaniu. Są to bardzo częste zachowania występujące w grupach rówieśniczych. Szkodliwość takich form agresji bywa znacznie większa niż agresji fizycznej, gdyż ranią one godność osoby będącej przedmiotem agresji, narażają ją na ośmieszenie i upokorzenie. Agresją słowną jest również rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o danej osobie: plotkowanie, obmawianie, wydawanie krzywdzących opinii.
     W środowisku uczniowskim często spotyka się specyficzny typ zachowań zwanych skarżeniem wypływającym nie z troski o przestrzeganie zasad współżycia, lecz mającym na celu zaszkodzenie określonej osobie w nadziei, że spotkają ją przykre konsekwencje. Zachowanie agresywne może przejawiać się również w słownym zachęcaniu innych do agresji, tj. podżeganiu do ataku fizycznego lub słownego.
     Zachowanie dziecka agresywnego cechuje brak zdyscyplinowania, naruszanie zasad regulaminu szkolnego oraz obowiązujących norm współżycia w danej społeczności. Znaczna ruchliwość, agresywność, skłonność do szybkiego, bardzo impulsywnego reagowania jest źródłem agresywnego zachowania dziecka, które nie potrafi jeszcze kontrolować emocji i nie panuje nad ich wpływem na swoje zachowanie. Niski jest też poziom dojrzałości społecznej, przez co dziecko łatwo popada w konflikty z rówieśnikami.

     W dzisiejszych czasach możemy zaobserwować znaczne nasilenie się agresji. Często zastanawiamy się, co jest tego powodem. Dla wyjaśnienia genezy agresywnego zachowania niezbędne jest poznanie mechanizmów jego powstawania. W badaniach psychologicznych wykryto trzy rodzaje agresji: frustracyjną, naśladowczą i instrumentalną. W badaniach fizjologicznych wykryto jeszcze czwarty rodzaj agresji, mianowicie agresję patologiczną.

     Agresja frustracyjna jest przedmiotem wielu badań zainicjowanych przez Dollarda i jego współpracowników (1967), którzy sformułowali hipotezę agresji frustracyjnej. Mówi ona o dwustronnej zależności pomiędzy agresją a frustracją: agresja zawsze jest konsekwencją frustracji, a frustracja zawsze prowadzi do jakichś form agresji.
Jedną z przyczyn agresywnego zachowania się dzieci są frustracje powodujące blokadę, czyli brak możności zaspokojenia określonych potrzeb, wywołujące wystąpienie poczucia krzywdy i objawiające się z reguły silnym wzrostem napięcia psychicznego (gniew, złość, wściekłość), a rozładowujące się w zachowaniach agresywnych. Powstawaniu agresywnego zachowania się dzieci sprzyja zwłaszcza blokada potrzeby uznania społecznego oraz potrzeby samodzielności.
     Potrzeba uznania społecznego jest zaspokajana przez pozytywne kontakty uczuciowe z bliskimi osobami. U dziecka funkcję tę spełniają przede wszystkim rodzice, jeśli akceptują swoje dziecko, odnoszą się do niego życzliwie, zapewniają mu opiekę i pomoc w trudnych sytuacjach życiowych. Dzieci niemające zapewnionej przez rodziców potrzeby uznania społecznego określa się potocznie mianem „dzieci niekochanych”, dzieci pozbawionych „witaminy miłości” (Z. Skorny, 1968).
     Dziecko staje się agresywne wskutek blokady potrzeby uznania społecznego. Jest to spowodowane zbyt częstym upominaniem go przez rodziców, wytykaniem mu różnych wad i braków przy równoczesnym stawianiu za przykład osiągających lepsze wyniki w nauce lub wzorowo zachowujących się brata, siostry lub kolegi. Blokada potrzeby samodzielności jest więc spowodowana licznymi zakazami i nakazami pochodzącymi od dorosłych. Nadmierne ograniczenie samodzielności wywołuje u dziecka sprzeciw oraz pobudza je do agresywnego zachowania.
     Agresja może powstawać także pod wpływem oddziaływania jej modeli, czyli wzorców zachowania występujących w otoczeniu, mimowolnie naśladowanych przez dziecko. Modelem agresywnego zachowania może być matka, ojciec lub inna osoba dorosła, jak również filmowi, telewizyjni czy książkowi bohaterowie. Modele agresywnego zachowania mogą być również zawarte w sposobie bycia kolegów, z którymi dziecko ma kontakty w szkole, na placu zabaw, na ulicy. Jak uważa Z. Skorny (1976), modele wpływają na zachowanie się przede wszystkim wtedy, gdy są nimi osoby znaczące. W tej sytuacji zostaje uruchomiony mechanizm identyfikacji powodujący dążenie do upodobnienia się ubioru, sposobu mówienia lub zachowania się modela.

     Badania psychologiczne (Sears, Maccoby i Lewin, Bandura i Walters) dowiodły, że większość agresywnych dzieci pochodzi z rodzin, w których jedno lub oboje rodziców to osoby agresywne. Frustrowane dziecko przenosi swoją agresję do szkoły, na swoich kolegów. Podczas gdy bije swojego rówieśnika, realizuje zachowanie modelu agresywnego rodziców. Ranschburg (1980) zwraca uwagę na interesujące zjawisko wykryte w badaniach psychologicznych i pedagogicznych. Otóż stwierdzono, że w pierwszej i drugiej klasie szkoły podstawowej na całym świecie chłopcy mają o wiele więcej trudności z dobrym zachowaniem niż dziewczynki. Autor podaje prawdopodobne wyjaśnienia tego stanu rzeczy. Zauważa mianowicie, że jedną z głównych przyczyn tego zjawiska jest fakt, iż zawsze w klasach początkowych pedagogiem jest kobieta, której zachowanie jest modelem przede wszystkim dla dziewcząt, w znacznie mniejszym stopniu dla chłopców.

     Jedną z form agresywnego zachowania jest agresja instrumentalna. Kształtuje się ona pod wpływem indywidualnych doświadczeń nabytych przez dziecko. Opierając się na nich, u dziecka wytwarza się przekonanie, że za pośrednictwem agresywnego zachowania można uzyskać różne korzyści osobiste, zrealizować własne cele i pragnienia. Przykładem agresji instrumentalnej jest zachowanie się chłopca, który domaga się od innych dzieci oddania mu posiadanych przez nie pieniędzy, grożąc im pobiciem, zaś w razie oporu z ich strony realizuje swe groźby. Jeśli kilkakrotnie przekona się, że w ten sposób może zdobyć pieniądze, agresywne zachowanie ulega utrwaleniu. Zazwyczaj napastnik atakuje słabsze dzieci, które jest w stanie zmusić do uległości, natomiast unika konfliktów z silniejszymi od niego, których atakowanie nie ma szans powodzenia. Agresja instrumentalna jest wyuczonym sposobem działania powstającym wskutek tolerowania jej przez otoczenie. Powoduje to wytworzenie się przekonania o własnej bezkarności oraz utrwalanie się nawyku osiągania zamierzonych celów za pośrednictwem agresywnego zachowania. Ta forma agresji sprzyja kierowaniu się zasadą „przepychania się łokciami przez życie”, a także powstawaniu kultu siły i przemocy, dążeniu do osobistego sukcesu nawet wtedy, gdy dzieje się to ze szkodą dla innych dzieci lub gdy wyrządza się przez to przykrość rodzicom.

     Agresywne zachowanie może powstawać na podłożu zachodzących w organizmie zmian chorobowych. Jest ono wtedy jednym z objawów niektórych zaburzeń nerwicowych oraz chorób psychicznych. Agresywność cechuje nieraz dzieci nerwicowe, przejawiające zwiększoną pobudliwość emocjonalną. Dzieci takie z błahych powodów denerwują się, wpadają w gniew, obrażają się na swoich rówieśników lub dorosłych. Tego rodzaju stany emocjonalne, uwarunkowane indywidualnymi właściwościami systemu nerwowego, sprzyjają występowaniu agresji.
     Do objawów schizofrenii, będącej jedną z psychoz powodujących osłabienie kontaktu z otoczeniem, należą ataki szału przejawiające się w gwałtownym, niekontrolowanym zachowaniu agresywnym.





Autor: Wiesława Ptaszek
Komentarze + Dodaj komentarz
Zapraszamy do wyrażania opinii, redakcja portalu Interklasa.
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl