piątek 29 sierpnia 2014 imieniny Jana i Sabiny 1632 - Urodził się John Locke, filozof angielski
Do końca roku pozostało: 124 dni
Wiedza o społeczeństwie
Interaktywna mapa szkół
Język polski Historia WOS Sztuka (plastyka i muzyka) Języki obce Religia i etyka
Matematyka Fizyka i astronomia Chemia Biologia Przyroda Geografia Technika Informatyka
Przedmioty zawodowe WF Ścieżki edukacyjne Wychowanie przedszkolne Nauczanie zintegrowane Więcej
Historia praw człowieka

Część 3

Pierwsza generacja praw człowieka

Do końca XVIII wieku w Europie wyewoluowała liberalna koncepcja praw człowieka. W ciągu kolejnego stulecia modyfikowały ją i wzbogacały wydarzenia takie jak Wiosna Ludów, upowszechnienie konstytucyjnej formy rządów i rozwój parlamentaryzmu, narodziny kapitalizmu, a wraz z nim świadomości narodowej i społeczeństwa obywatelskiego.

Wszędzie, gdzie na przestrzeni wieków powstały idee i mechanizmy ochrony praw człowieka, ich kształtowanie rozpoczynało się od przyznania obywatelom fundamentalnych praw osobistych i politycznych[8]. Według klasyfikacji praw człowieka przyjętej w drugiej połowie XX wieku, to tak zwane prawa człowieka pierwszej generacji. Prawa osobiste to prawa bezpośrednio dotyczące egzystencji człowieka - stanowią ochronę integralności jednostki w aspekcie fizycznym, psychicznym i prawnym przed bezprawną ingerencją z zewnątrz. Do tej kategorii zalicza się przede wszystkim prawo do życia, nietykalność osobistą, wolność słowa, wolność wyznania i sumienia, prawo do swobodnego poruszania się oraz nietykalność mieszkania i korespondencji. Do praw politycznych natomiast zalicza się m.in. prawa wyborcze, wolność zrzeszania się i zgromadzeń, prawo do udziału w życiu publicznym, prawo dostępu do urzędów publicznych oraz prawo informacji o działalności organów władzy publicznej.


Druga generacja praw człowieka

Wywodząca się z oświecenia liberalna koncepcja praw człowieka była jednak ograniczona - wciąż nie była prawem powszechnym i wykluczała ogromną część społeczeństwa łącznie z kobietami, dziećmi, osobami pozbawionymi majątku oraz wszystkich ludzi o innym niż biały kolorze skóry. Nawet w najbardziej liberalnym na świecie XIX-wiecznym państwie, czyli w Stanach Zjednoczonych, nie powstrzymała eksterminacji Indian i zniewolenia Murzynów. Przyczyną takiego stanu rzeczy był fakt, iż przyznawanie zarówno praw politycznych jak i osobistych podyktowane było rachunkiem ekonomicznym. Wiek XIX to okres gwałtownych przemian gospodarczych. Odejście od feudalizmu i rewolucja przemysłowa spowodowały ogromny wzrost zapotrzebowania na siłę roboczą. Aby ją uzyskać, rodząca się klasa posiadaczy kapitału i środków produkcji musiała wyzwolić przywiązanych do ziemi chłopów spod kurateli posiadaczy ziemskich. W ich interesie było więc nadanie chłopom wolności osobistej i umożliwienie im swobodnej migracji do miast, gdzie podejmowali pracę w rodzącym się przemyśle.

Druga połowa XIX wieku to czas rozkwitu ideologii w Europie, a wraz z nim wzrost samoświadomości i aktywizacja klasy robotniczej. Pierwsze związki zawodowe i partie robotnicze rozpoczęły walkę o „uspołecznienie" gospodarki kapitalistycznej - przyznanie praw socjalnych i ekonomicznych takich jak: prawo do pracy, prawo do nauki, prawo do ochrony zdrowia oraz prawo do zabezpieczenia socjalnego. Prawa te stanowią drugą generację praw człowieka. W XX wieku katalog praw drugiej generacji rozszerzono o prawa kulturalne - prawo do korzystania z dóbr kultury krajowej i światowej oraz wolność twórczości artystycznej.

Rozwój praw człowieka drugiej generacji przebiegł odmiennie w Ameryce. Zanim proces kolonizacji Nowego Świata został zakończony, ziemia pod uprawy była dostępna praktycznie za darmo. Każdy emigrant ze Starego Kontynentu mógł pracować jako robotnik, by następnie za zarobione pieniądze ruszyć dalej na zachód i osiedlić się na własnym terenie. Potrzeba gwarancji opieki i pomocy ze strony państwa nie była zbyt wielka - każdy był „kowalem swojego własnego losu". Prawa socjalne przyznano robotnikom dopiero po wybuchu wielkiego kryzysu w latach 30 XX wieku, w ramach polityki „Nowego Ładu". Niemniej jednak, prawa drugiej generacji w USA nigdy nie uzyskały, tak jak w Europie, rangi prawa konstytucyjnego - do dzisiaj istnieją jedynie w formie ustaw[9].


Idea trzeciej generacji praw człowieka - odpowiedź na problemy współczesnego świata

Na początku lat 70 XX wieku pojawiła się idea trzeciej generacji praw człowieka. Uznano, iż postęp cywilizacyjny wymusza konieczność odpowiedzi na nowe wyzwania i należy uzupełnić dotychczasowy katalog praw człowieka. Najogólniej prawa trzeciej generacji określić można jako tzw. prawa kolektywne, gwarantujące możliwość korzystania ze wspólnego dziedzictwa ludzkości. Wśród nich najważniejsze jest prawo do rozwoju, prawo do środowiska naturalnego, prawo do komunikowania się, oraz prawo do pokoju. Prawo do rozwoju zostało ustanowione celem stworzenia sprzyjających warunków dla rozwoju dużej części społeczności międzynarodowej poszkodowanej przez kolonializm, neokolonializm i dyskryminację rasową, czyli tak zwanych państw Trzeciego Świata. Prawo do środowiska naturalnego wynika bezpośrednio z prawa do życia. Współczesne zagrożenia ekologiczne, wpływają bowiem na nasze zdrowie, a co za tym idzie - jakość życia. Próby egzekwowania prawa do pokoju podejmowano już przed wybuchem II wojny światowej. Okazało się jednak, że prosty zapis w postaci prawnomiędzynarodowego zakazu wojny[10] jest niewystarczający. W powojennej wykładni ONZ, wojna napastnicza to nic innego, jak masowe pogwałcenie praw człowieka, a zwłaszcza prawa do życia.



 

[8] Tamże, s. 9 i nast.

[9] Tamże, s. 16.

[10] R. Kuźniar, Prawa człowieka: prawo, instytucje, stosunki międzynarodowe, s. 48.





Autor: Maciej Klimowicz
Komentarze + Dodaj komentarz
  • prawa, terminatoor (odpowiedzi: 0)
  • prawa powinny być taki nie chodzimy do szkoły nie uczymy się
  • ., FREZE (odpowiedzi: 0)
  • DŁUGA TA HISTORIA NO NIE
 
Nasi partnerzy:
MEN SchoolNet eTwinning Związek Powiatów Polskich PCSS
Cisco OFEK Przyjazna Szkoła Fundacja Junior FIO CEO
Parafiada net PR Orange IMAX Cinema City WSP TWP
IMAGE PPI-ETC ArcaVir Master Solution Device


Projekt Polski Portal Edukacyjny Interkl@sa
powstał i był realizowany w latach 2000-2011 dzięki wsparciu
Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności.

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej "Polityce Prywatności".


Pytania i uwagi: portal@interklasa.pl

Regulamin portalu /  Polityka prywatności /  Ochrona własności intelektualnej /  Zasady korzystania / 
Wyłączenie odpowiedzialności /  Biuro prasowe /  Zasady współpracy /  Redakcja /  Kontakt

Przejdź na stronę ucznia Przejdź na stronę nauczyciela Przejdź na stronę rodzica Certyfikat sieciaki.pl Przyjazna strona kidprotect.pl